woensdag 13 juni 2018

Mind You

Homunculus - Goethes Faust
Neurologie en filosofie kunnen als afzonderlijke studies met specifieke eigen studieobjecten worden gepaard met de interdisciplinaire studierichting neurofilosofie. Als zodanig is dat een verbijzondering van een al langer bestaande filosofie van de geest - behandeling van filosofische en wetenschappelijke vraagstukken betreffende lichaam, bewustzijn en geest -, in het Engels treffend aangeduid met Philosophy of Mind. De voortschrijdende ontwikkeling van wetenschap en wetenschapsbeoefening zoals die zich de afgelopen zes eeuwen heeft afgetekend, brengt steeds specifiekere studievarianten en daarmee verbonden onderzoeksvragen, onderzoeksgebieden en reflectiemateriaal voort.

In het blog Kneedbare hersenen (Antroposofie Magazine, 6 juni 2018) treedt de antroposoof Arie Bos naar voren als neurofilosoof en kondigt hij aan dat hij komende maanden een aantal blogs zal gaan schrijven over de menselijke hersenen. Het onderwerp is voor hem sinds de aanvang van de 21e eeuw uitgegroeid tot een ware queeste. Zullen zijn blogs worden afgedrukt in Antroposofie Magazine?

Verleden week donderdag kocht ik bij boekhandel Donner ook Bos’ boek Gebruik je hersens! (Uitgeverij Christofoor, 2018). Twee jaar geleden hield Bos voor de Technische Universiteit Delft de interessante lezing Mijn brein denkt niet. Ik wel! (Inclusief beantwoording van vragen van toehoorders.) Zie en beluister hieronder:


Lezing van Arie Bos
Mijn brein denkt niet
Ik wel!


De titel van deze lezing komt overeen met zijn eerder verschenen boek Mijn brein denkt niet, ik wel (Uitgeverij Christofoor, 2014). Goed dat deze waardevolle lezing is geüpload naar YouTube. De inhoud van zijn nieuwe werk Gebruik je hersens! is opnieuw interessant. Zie bijvoorbeeld het volgende tekstdeel, de eerste alinea van de paragraaf Je verandert voortdurend je hersenen.

Uit: Gebruik je hersens! (Uitgeverij Christofoor; bladzijde 14 en 15); Arie Bos:

Je verandert voortdurend je hersenen

Maar hoe kan dat eigenlijk? Hoe is het mogelijk dat de verbindingen in je hersenen kunnen veranderen? Dat komt omdat wat we gewoonlijk ‘zenuwverbindingen’ noemen, juist geen echte verbindingen zijn. Er zit altijd een spleetje tussen het einde van de uitloper van de ene zenuwcel (die je ziet op afbeelding 3 (bladzijde 12), het bundeltje zenuwuiteinden , ‘eindknoppen’, rechtsboven) en de andere zenuwcel waarmee de ‘verbinding’ wordt gemaakt. Wat we een zenuwverbinding noemen is dus een spleetje en dat spleetje heet ‘synaps’ (zie afbeelding 14; bladzijde 58). Als de prikkel van een zenuw bij de synaps aankomt, kan die dus niet zomaar verder naar de volgende zenuw. Er worden door de prikkel bij synaps stoffen vrijgemaakt – boodschapperstoffen of neurotransmitters – die oversteken naar de andere zenuw. De neurotransmitters komen wat uitvoeriger ter sprake in het hoofdstuk over gevoelens. Als de prikkel sterk genoeg is zodat er genoeg transmitterstof wordt aangemaakt, of er komen verschillende prikkels tegelijk aan van verschillende zenuwen, zorgt dat ervoor dat in de volgende zenuw weer een elektrische prikkel ontstaat die verder kan. Als die kloof er niet was, zou een prikkel altijd doorgelaten worden. Dat is nu niet het geval. De sterkte van de prikkel maakt dus uit wat er verder met die prikkel gebeurt. […] “

Als je dat tekstdeel vergelijkt met de volgende openingsalinea van Bos’ genoemde blog Kneedbare hersenen, kun je het idee krijgen dat hij de betekenis van (1) de spleet van de synaps tot een cruciaal onderzoeksthema heeft gemaakt. Zoals bekend zijn (2) plasticiteit en (3) functies van de linker en rechter hersenhelft voor hem evenzeer key issues. Vergelijkingsmateriaal: een kort interview dat Gwendolyn Bolderink Arie Bos bijna 3 jaar geleden afnam: Arie Bos: 'Wij zijn baas in eigen brein' (Filosofie Magazine, 1-10-2015).

Uit: Kneedbare hersenen (Antroposofie Magazine, 6 juni 2018); Arie Bos:

“ De komende maanden ga ik een aantal blogs schrijven over onze hersenen. Sommige wetenschappers houden vol dat wij onze hersenen zijn en geen vrije wil hebben. Dat klopt niet. Wij zijn niet onze hersenen, maar we vormen ze, om ze vervolgens steeds beter als instrument te kunnen gebruiken. Wij mensen kunnen nee zeggen tegen wat onze hersenen ons voorschotelen. Rudolf Steiner had dat op 2 december 1917 al door toen hij zei: “Als de zenuwen niet onderbroken zouden zijn geweest, zouden wij niet ingeschakeld kunnen zijn in de werking van de hersenen. Daardoor zijn we er zelf bij." […] ”

Vergelijk het vetgedrukte in beide bovenstaande tekstdelen. In de direct bovenstaande blogtekst (webpagina Antroposofie Magazine) refereert Bos aan een notie en uitspraak van Rudolf  Steiner. Het is geen exact Steiner citaat, maar een parafrase van Bos. Heb de lezing van Steiner waaraan Bos refereert het afgelopen weekend met veel belangstelling gelezen en op me laten inwerken. Het gaat om deze voordracht (werkvertaling titel van mijn hand; J.W.): Grensovergang tussen de fysieke en geestelijke wereld in de mens (GA 179; 1e voordracht, Dornach, 2 december 1917).

De exacte uitspraak van Steiner waaraan Bos als ik het wel heb refereert luidt:

Rudolf Steiner, GA 179, bladzijde 14:

“ […] Nun entsteht aber die Frage: Warum ist der Nervenstrang (zenuwbundel; J.W.) unterbrochen? - Er ist unterbrochen aus dem Grunde, weil wir, wenn er nicht unterbrochen wäre, nicht eingeschaltet wären in den ganzen Vorgang. […] "

Ik hoop dat Bos in zijn komende blogs tegelijk de kwestie van sensitieve en motorische zenuwstelsel aan de orde zal stellen en Steiners kritiek op en afwijzing van de notie en these van een motorisch zenuwstelsel daarin zal meenemen. Wil graag weten hoe Arie Bos daarover denkt.

Inhoudsopgave van Steiners lezing Grensovergang tussen de fysieke en geestelijke wereld in de mens (GA 179; 1e voordracht, Dornacht, 2 december 1917):

GA 179; eerste voordracht, Dornach, 2 december 1917; uitgebreide inhoudsopgave, bladzijde 167:

In de mens is er een grensovergang tussen de fysieke en de geestelijke wereld; het natuurwetenschappelijke denken belet het zicht daarop. Homogene functies van het zenuwstelsel. De mens is een lichamelijke afbeelding van een gecompliceerde geestelijke werkelijkheid. De onderbreking van de zenuwstreng in het ruggenmerg of de hersenen vormt de grensovergang tussen ervaren van het fysieke of het geestelijke. Het spiegelbeeld van de maanachtige kosmos in ons. De grensovergang tussen kennis der natuur en geestelijk beleven. Zinloze begripsvorming. Overeenstemmen of niet overeenstemmen met de werkelijkheid. Met de ontwikkeling van de feiten komt men niet tot het startpunt van noodzakelijkheid, maar door het gevoelsmatig begrijpen van de geestelijke grondbeginselen. Het eenzijdige van begrippen. De voorstelling in verhouding tot de werkelijkheid.

Verder is mijns inziens onder andere in dit verband het hoorcollege van Herman Philipse Neurofilosofie van de geest (Home Academy, 2013) interessant, prikkelend en educatief.


Literatuur


Hoe de stof de geest kreeg – De evolutie van het ik (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2008)

Mijn brein denkt niet, ik wel (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2014)

Gebruik je hersens! (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2018)

Algemene menskunde als basis voor de pedagogie (Rudolf Steiner; GA 293; 2e voordracht, Stuttgart, 22 augustus 1919)

Geesteswetenschap en geneeskunde (Rudolf Steiner; Stichting Rudolf Steiner Vertalingen, 1996; 3e voordracht, Dornach, 23 maart 1920)

Geschichtliche Notwendigkeit und Freiheit (Rudolf Steiner; GA 179; 1e voordracht, Dornach, 2 december 1917)

Gezond denken over bewegen – Een verrassende kijk op onze spieren (Leen Mees; Centrum Sociale Gezondheidszorg, 2014)
Het lichtbaken van 1917 - Schets van de drieledigheid in de mens (Rudolf Steiner; Via Libra, 2017)


Music
Wende Snijders
Wat is mijn plan vandaag?


Zangtekst
Wat is mijn plan vandaag?

Wat is mijn plan vandaag?
In dit niemandsland
voelt alles vreemd
Wat moet ik doen?
Waar moet ik heen?

Dagen dwaal ik door de stad,
geen heilig doel, geen helder pad
Ik loop langs grachten, hoeren, alcoholisten,
Anne Frank en haar toeristen,
rode lichten, Westertoren,
en de hoek van de straat
waar ik mijn liefde verloor

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is het plan vandaag?

Wat is mijn plan vandaag?
In dit niemandsland
raast iedereen
Wat gaan we doen?
Waar gaan we heen?

Dagen dwaal ik door mijn hoofd
Geen fantasie geen diep geloof
Ik dwaal door vragen, hoop, herinneringen
laten gaan, opnieuw bezinnen,
vergezichten, open wonden,
en op zoek daar waar ooit de liefde begon

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is mijn plan vandaag?

Wat is er van al mijn dromen gekomen?
Wie kan ik nog op zijn woorden geloven?
Wil ik een kind op de aarde zetten?
Wat klopt er nog van mijn waarheid en wetten?
Hoe ben ik dankbaar voor alle ruïnes?
Hoe aanvaard ik dat wat niet gezien is?

Ik wil bergen verschuiven,
stof verstuiven,
bruggen bouwen,
openvouwen,
kleur bekennen,
geven, laten, falen, landen
beven, opstaan
blijven branden
blijven branden
blijven branden

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is mijn plan vandaag?

maandag 21 mei 2018

The Opposite of Brexit?

Terry Boardman
Kort bericht. ‘k Volg de brexit perikelen die gaande zijn bij onze westerburen bijna dagelijks. Het gaat er nu echt om spannen. Terry Boardman, een Britse geschiedkundige en antroposoof, schreef onlangs een interessant artikel over de dillema’s waar de Britten voor staan en de hersenschimmen die ze daarbij het hoofd moeten bieden. Hier een vertaling van de eerste alinea van dat artikel. Een integrale vertaling volgt later op Cahier en/of mijn website Schrijfbureau Bewustzijnsziel. Tekstfragment:

‘Een’ douane-unie? ‘De’ douane-unie? Britse waanideeën over de EU
Auteur: Terry Boardman

Dit artikel is eerder gepubliceerd in The Present Age;
derde jaargang, nummer 12, maart 2018


Toen ik in Japan vele jaren geleden Engels doceerde was één van de lastigheden voor mijn studenten met de Engelse taal het verschil tussen ‘een’ en ‘de’, welke de taaldocenten en taalkundigen respectievelijk het onbepaalde en bepaalde lidwoord noemen. Het was niet verbazingwekkend dat de studenten daar een probleem mee hadden, omdat er in het Japans helemaal geen lidwoorden voorkomen: in hun eigen taal zijn de Japanners heel tevreden met ontbreken van onderscheid tussen ‘boek’, ‘boeken’, ‘een boek’, ‘het boek’ en ‘de boeken’ – in het Japans heet dat simpelweg ‘hon’ (boek). Tegenwoordig echter schijnt het zo te zijn dat de Britse regering eveneens problemen heeft met het verschil tussen de twee lidwoorden ‘een’ en ‘de’ bij haar aanhoudende worstelpartij met zowel de EU onderhandelaars als met de oppositiepartijen in het Brits parlement. Het probleem: zal het Verenigd Koninkrijk – kan het überhaupt – met de EU een douane-unie vormen, dat wil zeggen na Brexit een soort van nieuwe vorm van douane-unie vormen met de EU, of de douane-unie, dat wil zeggen haar huidige afspraken en overeenkomsten met de bestaande EU douane-unie handhaven?

Mijns inziens is het gehele artikel van Boardman het lezen en overdenken zeker waard. Gezien de politieke ontwikkelingen van met name de laatste twee weken is de inhoud van de tekst dubbel actueel. Waarvan akte.

En nu ga ik weer verder aan het werk met vervaardiging van mijn tweede tekstbundel. Boven Water was mijn eerste. Over het schrijfproject Wetenschap in refrein schrijf ik voor de eerste keer kort iets in mijn weekjournaal met het blog Werk aan de winkel (Weekjournaal Schrijfbureau Bewustzijnsziel, 21 mei 2018). Fijn trouwens dat het tweede pinksterdag is vandaag!


 Music
Mari Boine
Idjagiedas
(In the Hand of the Night)

maandag 7 mei 2018

Consciousness Soul

Waar begint bewustzijn en waar eindigt het en waar draait een staat van bewustzijn op uit? Met zo'n breed gestelde vraag kun je natuurlijk vele kanten op. Duimdikke boeken zijn er over vol geschreven. En aangevat vanuit allerlei invalshoeken zal daarover nog een eindeloze stroom aan publicaties volgen. Bij beantwoording van een vraag als deze sluit ik graag aan bij afwegingen en onderzoeksbevindingen van hedendaagse denkers en wetenschappers. Maar wat is blijvend actueel en wat mag herbrond of bijgesteld worden? Essentie en bijzaak en kaf en koren.

Zo wees ik bijvoorbeeld in mijn blog Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 (Cahier, 14 augustus 2017) onder andere op onderzoeksactiviteiten en reflecties van de hoogleraar Cognitiefilosofie Marc Slors. Hij is auteur van het prikkelende boekwerk Dat had je gedacht! - Brein, bewustzijn en vrije wil in filosofisch perspectief (Uitgeverij Boom, Amsterdam, 2012). Gestaag neem ik dat belangwekkende werk door. Hier een recent interview dat hem werd afgenomen. Het geeft een klein beeld van zijn denkrichting en onderzoeksgebieden.


 Marc Slors
Over vrije wil
Trending Topic,
26 februari 2018


En hier een interview dat hem vijf jaar geleden werd afgenomen over de fenomenen ik en zelfbewustzijn.


Marc Slors
Waar zit ons zelfbewustzijn?
Labyrint Radio,
17 februari 2013


Honderd jaar geleden hield Rudolf Steiner een bijzondere lezing over belangrijke finesses van de bewustzijnsziel: Eenzaamheid en vervreemding - Hoe kunnen de psychische problemen van deze tijd overwonnen worden? (GA 168; Zürich, 10 oktober 1916). De daarin geboden situatie- en procesbeschrijving is mijns inziens actueler dan ooit.

In het slotdeel van mijn leven dat zeker is aangebroken, ben inmiddels 59 jaar, zal ik een lezerspubliek met een zekere regelmaat direct of indirect wijzen op kenmerken, essenties en opgaven van de bewustzijnsziel en het cultuurtijdperk van de bewustzijnsziel.


Reflectie
Wende Snijders
Hoe ben je mens?
Te midden van allemaal mensen?


Music
Wende Snijders
Heb ik dat nodig

maandag 30 april 2018

Small experience

Down the drain

Vandaag een ontmoeting met mijn dubbelganger, m'n wachter aan de drempel. Dit dankzij een nieuw vermogen dat in mij is ontwaakt: zien van en leven met imaginaties. Toegevoegd aan tegenwoordigheid van geest. Waaraan kan ik zien en zeker weten dat ik niet fantaseer?

'Jij kan mij zien maar wil mij niet weten?', denkt hardop een viervoeter tweebeens. Ik kijk in zijn gelaat; een grote gapende muil gevuld met zwart braaksel. Cynthia, lelieblanke nimf, mijn gastvrouw in 't elementenrijk, staat achter me en fluistert in mijn oor: 'hij is echt, hij is zoals jij kunt zijn; geregeld. Walg jij niet vaak John? Alle afkeer slokt je op. Kijk naar zijn ogen, donker en duister, diep en peilloos binnenwaarts gericht, alles komt op hem af. Tot in al zijn haarvaten, luchtwegen, botten en ledematen. Weer-zin-wekkend.' In aanslag, geducht en beducht, verrijst hij als een leeuw vervaarlijk met uitgeslagen klauwen; zijn vale staart klopt met sidderale kracht onophoudelijk.

'Wil je, wil je, wil je...!', spuwt het wezen naar me. Omhoog gericht huppelt en strompelt het op zijn achterpoten, gewond en uit evenwicht. Alledaagse levenswandel, vooraf ingevuld met voorgeschreven (verkeers)regels en omgangsvormen, is niet aan hem besteed. Hij behoeft oriëntatie en (be)zinnen. Zijn blikrichting gaat mee naar waar ik wilskrachtig kijk en verenigt zich met wat ik dan (in)zie en met waarop ik daadkrachtig mijn aandacht vestig. Onze gedeelde werkelijkheid en gezamenlijke toekomst.


Music
Wende Snijders
Deze Gin


End Quote

maandag 16 april 2018

Still

Odysseus en de Sirenen (Waterhouse, 1891)
Looking forward

Op dit moment is het me als in een oog van een orkaan waarin het windstil is en goed toeven lijkt. Geef mijn eigen ogen goed de kost, fixeer vergezichten en voorzie impact. Stilte voor storm. Hij die initieert en anticipeert is niet enkel een lijdend voorwerp. Integendeel.

Art of writing

Bezin me op mijn schrijverschap; niet alleen op de aard en richting en omvang van mijn schrijfprojecten, maar ook op de doelen en leidmotieven. Dat vergt veel, maar het wordt me duidelijk en dat zal ik in beeld brengen met de website waaraan ik
werk ten behoeve van het schrijfbureau en de uitgeverij waarvoor ik wil staan.

Transform

Het studie-, onderzoeks- en werkmateriaal laat ik op dit moment onbenoemd. Niet zonder kleerscheuren steven ik als een ‘Vliegende Hollander’ op zaken af, m’n odyssee is nog niet ten einde, hoewel dat pakweg 30 jaar geleden wel die schijn had. Voorbij sirenen.

Schipbreuk
De boom der kennis
Kon zonder beroering niet nijgen
Spreekt het ingehouden zwijgen
Nadat het stilte heeft betast
En bewustzijn met lege ruimte belast

Voelend naar scherpe windvlagen
Die naar alles vernieuwde woorden jagen
Als boodschappers God’s
Nog onzichtbaar van vorm
Eens weggeëbde stemmen stil samenballend tot storm
Zal ik weldra zinken


Zelfverkoos verdrinken
(J.W. - Jaren 90)

 Music
 Wende Snijders
Voor alles


Background
Wende Snijders over
Voor alles
Een gedicht van
Joost Zwagerman

maandag 2 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9)

Sterker door strijd
Tweede paasdag 2018. Mooi. Maak ik toch maar mee! Uiteraard geen dag eerder, geen dag later... Er staat me veel te doen. Deze week een ondernemersplan opstellen en toesturen naar de Kamer van Koophandel voor het maken van een afspraak voor een gesprek. Tegelijk ook bezig met het ontwerp van een website. Wat er uit rolt, zal nog wel blijken. En nog andere zaken. Daarover een andere keer.

Christelijke feestdagen gaan niet ongedacht aan me voorbij. Niet gedachteloos. Daarom volsta ik vandaag met een vertaling van mijn hand van een korte lezing van Rudolf Steiner. Zie hieronder. De spreker sloeg een wezenlijk Parsifal thema aan. Zeer leerzaam naar mijn idee.

Drie kanten van het bestaan


Lezing van Rudolf Steiner
Uit: Das christliche Mysterium
GA 97, bladzijde 275 tot en met 278
Keulen, 4 december 1906


Aan de wereld waarmee we te maken hebben kunnen drie aspecten worden onderscheiden. Ten eerste zoals ze zich van de buitenkant aan ons voordoet, ten tweede zoals wij ze in ons beleven en ten derde hoe ze in wezen zelf is.

Onze zintuigorganen brengen ons het aspect zoals ze zich van buiten aan ons voordoet onder ogen:
a. de wereld van de vormen en gestalten in de anorganische natuur, de minerale wereld;
b. de levende, organische natuur, de plantenwereld;
c. de gevoelende, gewaarwordende natuur, de dierenwereld;
d. en de denkende natuur, de mensenwereld.


Van buitenaf doen ze zich aan ons voor als de wereld van de waarnemingen (percepties), en wij nemen deze wereld van het verschijnsel, van de waarneming met onze zintuigen op. Onze zintuigen zijn de toegangspoorten, waardoor de uiterlijke wereld bij ons binnentreedt. Als wij onze zintuigen niet hadden zou de wereld van de vormen, van de gedaanten voor eeuwig onbekend, geheim, occult voor ons zijn; dan zou ze voor ons niet bestaan. Dan zou men ons er enkel over kunnen vertellen en ons daar slechts een globale begrijpelijke beschrijving van kunnen bieden. Maar zolang wij geen zintuigen hebben kunnen we ons nooit een hele rake voorstelling van vormen en gedaanten van de uitwendige wereld – de buitenwereld - maken. Wat wij nu kijkend, horend, bevoelend en tastend, door geur en smaak in ons opnemen, zou er voor ons dan niet zijn. De uiterlijke wereld zou dan in duisternis verhuld blijven. We zouden ze slechts kunnen vermoeden aan de hand van beschrijvingen van diegenen die ze wel kennen en ons een globaal maar nooit een precies beeld daarvan geven. Voor altijd was deze gedaantewereld een occulte wereld voor de mens gebleven als zijn zintuigen zich niet hadden geopend om haar op te nemen. Zijn zintuigen moesten zich ontsluiten opdat toegang tot deze buitenwereld mogelijk werd.


Het waarnemen van de zintuiglijk waarneembare wereld is een stadium in de mensheidsontwikkeling die ze vroeger nog niet had bereikt. Er bestond een tijd waarin de menselijke zintuigorganen zich nog niet naar buiten toe hadden geopend. Toen kon de mens de gedaantewereld nog niet waarnemen; toen kon hij niets van buiten waarnemen; toen leefde hij nog helemaal in zijn van de wereld afgesloten binnenste, zoals we dat nu nog kennen met onze gewaarwordingen.


Nog altijd vinden wij in dit gevoelsleven het tweede aspect van de wereld. Door het waarnemen van de uiterlijke gedaantewereld met onze zintuigen ontstaan in ons innerlijk gewaarwordingen. Zoals we met onze zintuigen de buitenwereld waarnemen, zo beleven we met onze ziel de indruk die deze buitenwereld op ons maakt. In de mate waarin onze ziel en haar organen zijn ontwikkeld, zal deze eigen gevoelswereld – ons innerlijk leven – ons tot bewustzijn komen. Hoe verder de mens is ontwikkeld, hoe sterker hij deze buitenwereld ook in de ziel beleefd als gevoelswereld, des te rijker zijn de beelden ervan die in zijn innerlijk opstijgen, des te ordelijker en harmonischer gaan ze door zijn binnenste heen. Om zich de buitenwereld geheel eigen te maken moet de mens een sterke en harmonisch gevormde en vertakte ziel hebben, een geschoold ziele-organisme. Hoe veelzijdiger de mens zijn zieleleven ontwikkelt, hoe veelsoortiger de buitenwereld zich in afwisselingsvolle beelden in de ziel zal weerspiegelen. De buitenwereld duikt dan in onze ziel onder en verrijst daar als een schoon, harmonisch, levensecht, afwisselingsrijk geheel.


Terwijl de mens met het waakbewustzijn zijn speciale aandacht op de buitenwereld richt en die aanvankelijk slechts chaotisch als gewaarwordingen van binnen voelt opduiken, moet hij dit chaotische proces van optredende gewaarwordingen leren te ordenen en een passende plaats geven, leren ze tot een bewuste relatie tot de buitenwereld te brengen en daarmee een harmonisch geheel samen te stellen. Hij moet leren de innerlijke wereld van zijn ziel onder controle te krijgen. Pas dan wordt ze zijn eigen wereld en zijn eigendom, waarin hij bewust en naar eigen wil kan leven. In het droomleven duikt de mens in zijn binnenwereld onder. Dan is hij onttrokken aan de zintuiglijk waarneembare wereld en overgeleverd aan de chaotische werveling van zijn gewaarwordingswereld, die in beelden in hem opduikt. In de mate waarin hij zijn gewaarwordingen ordent worden ook zijn droombeelden een passende plaats toebedeeld en betekenisvol.


Wat nu in zijn ziel tot binnenwereld – innerlijk leven – is geworden, dat is het aspect van de omgeving zoals hij ze gevoelt. Die staat tegenover het aspect van de waarnemingen, waarbij aan zijn zintuigen de omgeving blijkt.


Nu draagt de wereld echter ook nog een ander aspect, namelijk het aspect hoe ze werkelijk is. Het is het eigenlijke aspect van het ware zijn van de wereld, zoals ze naar haar eigen wezen is. Wanneer de mens de ingeslagen weg verder vervolgt komt hij bij dit aspect. Als bij hem gewaarwordingen zijn ontstaan in zijn eigen innerlijk uit heldere zintuiglijke waarnemingen en wanneer hij deze gewaarwordingen harmonisch heeft geordend en in een schoon ritme heeft gebracht, dan voeren deze gewaarwordingen hem weer naar buiten de wereld in. Ze slaan tussen zijn ziel en de wereld een brug. Terwijl de wereld zich door zijn zintuigen heen over hem uitgiet, zo giet hij nu zijn ziel over de wereld uit door het denken over die wereld. Zijn gewaarwordingen giet hij in gedachten en zijn gedachten dringen binnen in de omgeving. Zo is de keten gesloten tussen wereld en mens en mens en wereld.


Buiten is de wereld en de gewaarwording is binnen, in het innerlijk van de mens. De gedachte is in beide. Met het denken verenigt de mens zich met de hele wereld. Want (1) het werelddenken en (2) zijn denken zijn één geheel. Zo wortelt de mensheid met zijn waarnemingen in het zintuiglijk bestaan. Zo groeit ze, doordat ze uit de zintuiglijke wereld indrukken ontvangt en deze zich in de ziel tot gewaarwordingen, tot beelden ordenen, tot ritme komen en zich tot zielsmatig leven omvormen. Zo bloeit ze doordat ze uit deze beelden en waarnemingen de wereldgedachten leest, begrijpt, concludeert, voelt en ontdekt, welke in ieder denkend mens nieuwe bloesem krijgt.


Aan alle mensen ligt een fysieke zintuig- en gedaantewereld ten grondslag. Voor iedereen is het dezelfde wereld, dezelfde basis, dezelfde grond waarop allen omhoog groeien. En iedere menselijke individualiteit afzonderlijk zuigt uit deze gemeenschappelijk bodem krachten op voor zijn bijzondere ontluiken. De op zichzelf staande menselijke individualiteiten zijn als vele en verschillend geaarde stammen die op één bodem groeien en, elk met zijn eigen zieleleven, de uit die bodem opgenomen krachten op eigen bijzondere manier verwerken. Maar daarboven tot bloei komend, in de wereld van de gedachten, vormen allen één groot geheel, een wonderbaarlijk deinende bloesemzee, iedere bloesem een weerspiegeling van de voornaamheid van het werelddenken, de één de ander aanvullend, zich invoegend als schakel van de totale ketting, als juweel in een kroon van juwelen, als golf in een zee van wereldgedachten.


Beneden een geheel: de fysieke wereld. Boven een geheel: de geesteswereld. Daartussen omvorming van het lagere in het hogere in de vele individualiteiten: de zielewereld.


In haar eenvormigheid is de fysieke buitenwereld een spiegelbeeld van de geesteswereld. Een spiegelbeeld van de geesteswereld is de zielewereld van de mens in zijn verscheidenheid. De totale grote buitenwereld wordt in iedere mensenziel een bijzonder kleine wereld, en wordt, in alle mensenzielen in gedachten naar buiten tredend, weer tot een groot geheel. Zo gaat de kosmos een weg door de microkosmos, om als nieuwe meer volmaakte kosmos uit het geheel van microkosmossen tevoorschijn te komen.



Music
Joe Jackson
You Can't Get What You Want
(Till You Know What You Want)

maandag 26 maart 2018

Beware

Nevel (korte vertelling)

Keek William door een venster, een raamwerk? En zag hij werkelijk? Werkelijkheid? Waar was hij? En was hij zichzelf gewaar? Een gedachte doortrok hem. Eén enkele gedachte:


Zodra ik me afvraag wat liefde inhoud snoer ik mezelf de mond. Van wat het niet is heb ik meer benul, want met haat en haatdragendheid ben ik beter bekend. Vraag me niet waarom. Ik loop niet over van liefde. Mijn gade, m'n dubbel, mijn evenknie, verzegelt mijn lippen. Wat hult zich in schaapskleren en slijpt messen?! En wat is voor de drommel niet bang, terwijl de tand des tijds toch knaagt?

Horatius verschijnt. Een grauwe hemel pakt samen en snoert dicht. Alleen gevierd en luisterrijk geestlicht, kan deze moerasachtige nevel verwijden en een blikveld scheppen. Maar enkel nadien, alleen achteraf, want dit is 't rijk van voldongen feiten. Gebeden worden hier niet verhoord, waan heerst.

Horatius:

Zie daar weer zo één,
verstard, verstrikt, verstoken...;
met ogen bloeddoorlopen
geknepen lippen, scheef verdraaid,
wat zegt het, wat doet het,
een Ken U Zelf zo bekaaid!

Mijn motto was: Pluk de dag.
En zie hier de geplukten,
spartelend voor hun leven;
mij is niet om het even
hun ongeluk en hard gelag.

Hydra roert zich. Dat veelkoppig monster die net als Cerberus werd losgelaten in de onderwereld. Al te nauw en al te dicht zijn de lichamen van vastgeraakten die zich niet kunnen weren. Omstrengeld, samengeperst en adem ontnomen door Hydra zindert in William:

Wat de kop opsteekt en blijft steken is ondeugdelijk als ik niet ooit zeg, ferm en veelvuldig: nee en genoeg ...en daarnaar handel. It's up to me.

(J.W.)


Literatuur

Kosmogonie; 8e voordracht; Parijs, 1 juni 1906; vertaald tekstfragment daaruit, bladzijde 56 en 57 uit GA 94; Rudolf Steiner:
“ […] Op een punt van het stadium dat men de doornenkroning noemt bij de christelijke inwijding, treedt een angstaanjagend fenomeen op, welke wordt aangeduid als de wachter aan de drempel en dat men ook het verschijnen van de dubbelganger kan noemen. Het geestelijk wezen van de mens gevormd uit zijn wilsimpulsen, zijn wensen en zijn verstandsvermogen verschijnt voor de ingewijden als droombeeld. En dit beeld is vaak afstotelijk en afschrikwekkend, want het is de som van zijn goede en slechte eigenschappen en van zijn karma; van dat alles is het de aanschouwelijke personificatie op astraal vlak. Het is de onaangename veerman uit het Egyptische Dodenboek. De mens moet hem overwinnen om zijn hogere ik te vinden. Aan al de mythen die gaan over de strijd van de held met het monster, zoals van Perseus en Herakles met Hydra, van de heilige Sint George en Siegfried met de draak, ligt tot in de verste tijden terug een helderziend aanschouwen van het fenomeen van de wachter aan de drempel ten grondslag. […] ”

Ommekeer; Ode 1.34 van Horatius, opgenomen in de bundel Pluk de dag – Vijftig Oden
Ommekeer

Om de goden heb ik nooit te veel gemaald
toen ik nog in mijn waanwijsheid was verdwaald.
Nu moet ik weer de steven wenden
en mijn schip weer in de richting zenden


die ik achter mij liet, want de god van ’t Licht
die gewoonlijk wolken met zijn bliksemschicht
splijt, kwam met zijn gewiekte wagen
donderend door de heldere hemel jagen


en de logge aarde en het golvenspel
samen met de Styx, de hatelijke hel
vol gruwel en het verste westen
schokken. ’t Slechtste kan hij in het beste


om doen slaan, hij toomt de hoge heren in
en onthuld de duisternis. De roofgodin
Fortuin gaat ginds een vorst onttronen
om hier weer een andere te kronen.

Music
Natalie Merchant
Giving Up Everything

Lyrics
Natalie Merchant
Giving Up Everything

Giving up everything

my hungry ghost of hopefulness

Giving up everything

not haunted by wanting this

Giving up everything

the fortune I was saving

Giving up everything
I mercy-killed my craving

Giving up everything

I’ve opened up my eyes for this

Giving up everything

see the whole magnificent emptiness

Gave what I want for how it is

for the stone inside and the bitterness

for the sweetness at the core of it

Giving up everything
The master plan, the scheming

Giving up everything

my cursed search for meaning

Giving up everything

the compass and the map I was reading.

The hinterlands I’m leaving
I’m finally leaving behind

Giving up everything

the big to-do, the hullabaloo
The tug-of-war for some twisted truth

For the everlasting ache of it
No longer slave, not chained to it

no gate, no guard, no keeper

no guru, master, teacher

See the slow-receding faces

dissolve to black, no traces

maandag 12 maart 2018

Vrijheid en deugd

Inleiding

Voordat een mens een ander in zijn waarde kan laten, echt in zijn waarde laat, zal hij hem eerst naar ware waarde moeten schatten en dat vraagt tijd, inspanning en aandacht. Waarderen houdt meer in dan enkel tolereren of (los)laten.

Als ik mijn leven niet alleen tot een waagstuk maak, dat werd het deels al, maar ook wil paren aan levenskunst en tegelijk ethisch wil handelen spreek ik zelfbewust zekere idealen in mijn gemoed en verstand aan. Is deugd leerbaar? Zowel voor deugnieten als voor braven? Braven lijken nog meer verstokt…, terwijl de oorspronkelijk betekenis van dat Nederlandse woord duidelijk verwant is met de Engelse term brave. Hoe komt dat?


Van Dale

braaf
braaf (geen afbreking)
bij­voeg­lijk naam­woord • bra­ver, braafst
1588 • Frans bra­ve [dap­per, braaf] • Ita­li­aans bra­vo • Grieks barbaros [bui­ten­lands, on­be­schaafd]
1
ver­ou­derd: dap­per
een braaf sol­daat vreest de dood niet
2
ver­ou­derd: flink, fiks, aan­mer­ke­lijk
braaf drin­ken
veel drin­ken
het heeft braaf ge­re­gend
braaf wat
heel wat
braaf lie­gen
sterk lie­gen
3
be­wust van zijn plich­ten
= deugd­zaam, recht­scha­pen (1)
on­der bra­ve men­sen ver­ke­ren
​van bra­ve ou­ders
de bra­ve grijs­aard
hij heeft braaf ge­han­deld
4
van jon­ge men­sen eer­baar, kuis, ze­dig
bra­ve meis­jes en bru­ta­le jon­gens
5
in zwak­ke­re op­vat­ting niets ver­keerds doend, de bur­ger­lij­ke braaf­heid be­trach­tend
= eer­zaam (2)
een bra­ve ziel
zo, bra­ve borst
6
zich van niets be­wust
= ar­ge­loos
het bra­ve mens was er he­le­maal be­duusd van
7
van kin­de­ren, hon­den ge­hoor­zaam
bra­ve hond!
De bra­ve Hen­drik
ti­tel van een in­der­tijd veel­ge­le­zen boek­je van N. Ans­lijn
uitdrukking; van­daar, thans een bra­ve hen­drik
iemand die al te braaf wil zijn, met name voor een jon­gen die nooit aan kat­ten­kwaad wil mee­doen
8
iro­nisch van on­ge­hoor­za­me kin­de­ren
zo, bra­ve jon­gen, ben je daar ein­de­lijk?
9
on­gun­stig schijn­hei­lig
een braaf ge­zicht zet­ten

Friedrich Nietzsche

De Nederlandse filosoof Joep Dohmen opent de inleiding (Hoe overleven we de vrijheid?) van zijn verdienstelijke boek Het leven als kunstwerk (2008) doeltreffend met een aforisme van Friedrich Nietzsche:

Vrij waarvan? Wat kan mij dat nou schelen?
Vrij waartoe, dat wil ik horen! -

- Nietzsche

Dat is echter geen exact citaat, maar een parafrase van de hand van Dohmen; een bewerking, inkorting van een tekstdeel uit het hoofdstuk Over de weg van de scheppende van Nietzsches werk Zo sprak Zarathoestra (Uitgeverij Atheneum, 2013).

Het is een prachtig hoofdstuk waarin Nietzsche aanspoort tot zelfontmaskering en zelfontkrachting, opdat een kiem van waarachtigheid wordt gelegd in ’t eigen binnenste. Hieronder enkele tekstdelen daaruit, inclusief het deel waaraan Dohmen refereert:

Uit: Zo sprak Zarathoestra; hoofdstuk Over de weg van de scheppende; Friedrich Nietzsche:

“ […] Vrij noemt u zichzelf? Uw heersende gedachte wil ik horen en niet dat u aan een juk bent ontkomen.
Bent u zo iemand die aan een juk heeft mogen ontkomen? Er zijn er velen die hun laatste waarde weggooiden toen ze hun dienstbaarheid weggooiden.
Vrij waarvan? Wat kan Zarathoestra dat schelen! Maar duidelijk moeten uw ogen mij vertellen: vrij waartoe?
Kunt u zichzelf uw kwaad en uw goed geven en uw wil boven u ophangen als een wet? Kunt u voor zichzelf rechter zijn en wreker van uw wet?
Vreselijk is het om alleen te zijn met de rechter en wreker van je eigen wet. Dus wordt er een ster uitgeworpen in de lege ruimte en in de ijzige adem van het alleen-zijn.
Nu leidt u nog aan de velen, o ene: nu beschikt u nog over al uw moed en verwachtingen.
Maar eens zal de eenzaamheid u moe maken, eens zal uw trots zich krommen en zal uw moed kraken. Eens zult u schreeuwen: ‘Ik ben alleen!’.
Eens zult u uw hoogte niet meer zien en uw laagte maar al te goed; uw verhevenheid zelf zal u angst aanjagen als een spook. Eens zult u schreeuwen ‘Alles is vals!’.
[…]
Maar de ergste vijand die u kunt tegenkomen zult u altijd zelf zijn; uzelf ligt voor u op de loer in holen en wouden.
Eenzame, u gaat de weg naar uzelf! En uw weg voert naar uzelf en langs uw zeven duivels!
Ketter zult u zijn voor uzelf, en heks en waarzegger en dwaas en twijfelaar en onheilige en booswicht.
U moet uzelf willen verbranden in uw eigen vlam: hoe kunt u nieuw worden als u niet eerst as bent geworden!
Eenzame, u gaat de weg van de scheppende: een god wilt u zich scheppen uit uw zeven duivels!
Eenzame u gaat de weg van de liefhebbende: uzelf hebt u lief en daarom veracht u uzelf, zoals alleen liefhebbenden verachten.
Scheppen wil de liefhebbende, omdat hij veracht! Wat weet iemand van liefde die niet juist dat heeft moeten verachten wat hij liefhad!
Ga de eenzaamheid in met uw liefde en met uw scheppen, broeder; en pas laat zal de rechtvaardigheid u achterna hinken.
Ga de eenzaamheid in met mijn tranen broeder. Ik heb lief wie boven zichzelf uit wil scheppen en zo te gronde gaat.’ –

Zo sprak Zarathoestra”

Hoop dat lezers van dit blogartikel de tekst van het hele hoofdstuk waarnaar ik verwijs zullen lezen en op zich in willen laten werken, niet alleen die van het tekstcitaat hierboven. Voor mij is de kern van Nietzsches volledige relaas in ieder geval goed herkenbaar. Eén zaak licht ik er uit. Tweemaal heeft Nietzsche het in bovenstaande tekst over ‘zeven duivels’. Wat bedoelt hij daarmee? Hij wijst hier op de actieradius van zeven ondeugden, welke doorgaans worden gelieerd, niet ten onrechte naar mijn idee, aan de zeven hoofdzonden. Met zondebegrippen in christelijke en metafysische zin had Nietzsche met het mens- en wereldbeeld dat hij ontwikkeld had in beginsel niet veel op, maar als filoloog en filosoof was hij natuurlijk zeer goed bekend met (on)deugden- en zondenleren. Verder heb ik het idee dat de beschreven zelfconfrontatie waarmee wordt geworsteld en de herwaardering en ommekeer waarnaar wordt gestreefd in feite persoonlijke beschrijvingen zijn van ervaringen met wat ook wel dubbelganger en wachter aan de drempel problematiek wordt genoemd. Kan een mens zichzelf radicaal omvormen, transformeren en transcenderen; langs puur individuele weg zichzelf overstijgen en overwinnen? Nietzsche verlangt daar vurig naar, maar laat een daarmee corresponderende en daaraan beantwoordende ziele- en geesteswereld buiten beschouwing. Nu ja, in zekere zin nam hij die natuurlijk wel mee in zijn beschouwing, bijzonder hartstochtelijk zelfs, maar om zekere redenen verwees hij die werelden krachtig, resoluut en consequent naar het rijk der fabelen.


Dante Alighieri en Rudolf Steiner naar een onderzoek van Mieke Mosmuller

Mieke Mosmuller
Dit laat de gedachte gaan naar innerlijke worstelingen en een ontwikkelingsweg die Dante Alighieri met betrekking tot deugden, ondeugden en zonden beschreef in zijn De goddelijk komedie (14e eeuw). Langs beeldende weg komt in dit literaire werk een spirituele dimensie en wachter aan de drempel thematiek wel direct aan bod. Rudolf Steiner stelde dit onder andere nader aan de orde in een lezing die hij 11 februari 1906 te Düsseldorf heeft gegeven: Das religiöse Weltbild des Mittelalters in Dantes «Göttlicher Komödie» (GA 97). Honderd jaar later onderzocht Mieke Mosmuller in dat verband een relatie tussen (1) Steiners beschrijving van de menselijke ziel en zielewereld zoals hij die bood in zijn basiswerk Theosofie (GA 9), (2) Dante’s beeldenpanorama in De goddelijke komedie, (3) de deugdenleer zoals die opgeld deed bij de oude Grieken en verder ontwikkeld in de middeleeuwen leefde en (4) erfzonde en bevrijding of verlossing daarvan. Haar onderzoeksbevindingen verwerkte ze in een artikel dat in 2010 in het tijdschrift Gegenwart verscheen. Zie het webarchief van Uitgeverij Occident, alwaar het artikel in gescande vorm kan worden geopend en gedownload: Die sieben Hauptsunden (Gegenwart, 2010). Het artikel is lezen, bestuderen en over- en doordenken mijns inziens zeker waard. Ter wille van lezersgemak heb ik het als puur pdf-document op het web (mijn website) geplaatst. Zie: Die sieben Hauptsunden (Mieke Mosmuller, Gegenwart, 2010).


Meerwaarde en metamorfose

Steiner sprak en schreef veel over kardinale en christelijke deugden en daaraan gerelateerde ondeugden. Verbonden met deze deugden wees hij tevens op twaalf deugden gekoppeld aan de twaalf maanden van het jaar. Daarmee sloot hij aan bij aanwijzingen van Helena Blavatsky; bij elk van die deugden voegde hij ter bewustwording een wordt tot… toe. Bijvoorbeeld geldt voor de huidige maand maart: grootmoedigheid (edelmoedigheid) wordt tot liefde. Zie bladzijde 74 en 75 en bladzijde 528 en 529 (noten) van de boekuitgave Seelenübungen - Übungen mit Wort und Sinnbild-Meditationen zur methodischen Entwicklung höherer Erkenntniskräfte - 1904 – 1924 (GA 267).


Tot zo ver ditmaal. Een volgende keer onder andere meer over mijn persoonlijk wedervaren. Dat laat ik op dit moment toch even weg.


Muziek
 Loreena McKennit
Dante’s Prayer

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate