zaterdag 11 augustus 2018

Pensées

Een overpeinzing van mezelf.

Verloochen bij licht en schaduw
jezelf niet.
Dan leer je jezelf kennen en beheers je jezelf.
En daarmee bied je jezelf gelegenheid
om waar inzicht en eigen moraliteit
te bekrachtigen.
Niet heerszucht,
maar zelfinzicht
maakt zelfbeheerst.
(J.W.) (2018)

Een overpeinzing van Blaise Pascal. (Een passage die Pascal in de mond van een ongelovige legt, die zoekende is.)

429. Dit is wat ik zie en wat mij in verwarring brengt. Ik richt mijn blik naar alle kanten, maar overal zie ik slechts duisternis. De natuur heeft me niets te bieden dat mij geen reden geeft tot twijfel en verontrusting. Als ik er niets in zou zien dat op een God wees, zou ik concluderen dat deze niet bestaat; als ik alom de tekenen van een Schepper zag, zou ik rust vinden in het geloof. Maar omdat ik te veel zie om te loochenen en te weinig om zeker te zijn, bevind ik mij in een beklagenswaardige positie, waarin ik honderdmaal wenste dat zij [de natuur] het ondubbelzinnig zou aangeven indien zij door een God in stand wordt gehouden, en indien de tekenen die ze daarvan geeft misleidend zijn deze helemaal achterwege zou laten; dat ze alles zou zeggen of niets, zodat ik weet waaraan ik mij te houden heb, terwijl ik daarentegen in mijn huidige situatie, waarin ik niet weet wie ik ben en wat ik moet doen, noch mijn plaats noch mijn plicht ken. Mijn hele hart verlangt ernaar te weten wat het ware goede is, om zich daaraan te wijden. Voor de eeuwigheid is geen prijs mij te hoog.
Ik benijd degenen die het geloof hebben en die ik daar zo achteloos mee zie leven; die zo slecht gebruik maken van een gave die ik, denk ik, heel anders gebruiken zou.

Uit: Gedachten (Uitgeverij Boom Uitgevers, Amsterdam, 2009); auteur Blaise Pascal (1623 – 1662); niet ingedeelde fragmenten, 3e serie, gedachte 429

Music
Joni Mitchell
Shadows and Light

Lyric
Shadows and Light

Every picture has its shadows
And it has some source of light
Blindness blindness and sight
The perils of benefactors
The blessings of parasites
Blindness blindness and sight
Threatened by all things
Devil of cruelty
Drawn to all things
Devil of delight
Mythical devil of the ever-present laws
Governing blindness blindness and sight

Suntans in reservation dining rooms
Pale miners in their lantern rays
Night night and day
Hostage smile on presidents
Freedom scribbled in the subway
It's like night night and day
Threatened by all things
God of cruelty
Drawn to all things
God of delight
Mythical god of the everlasting laws
Governing day day and night

Critics of all expression
Judges in black and white
Saying it's wrong saying it's right
Compelled by prescribed standards
Or some ideals we fight
For wrong wrong and right
Threatened by all things
Man of cruelty-mark of Cain
Drawn to all things
Man of delight-born again born again
Man of the laws the ever-broken laws

Governing wrong, wrong and right
Governing wrong, wrong and right
Wrong and right

vrijdag 10 augustus 2018

Dixit

In dit blog iets over het punt van politieke en economische haalbaarheid van brexit. Van wat voor soort brexit zal sprake zijn als die doorgaat? Die van Theresa May: een nog verder te ontkleden White Papers Chequers of een harde brexit onder het motto van beter geen deal dan een slechte deal? Voor zo’n dilemma geplaatst zou mijn voorkeur en die van miljoenen Britten uiteindelijk toch naar het laatste uitgaan: no deal and a real exit. Maar... is dat wel  reëel, haalbaar, wenselijk en verstandig?

De rampscenario’s die daarbij langskomen ontgaan me natuurlijk niet. Ze vliegen je om de oren. En het is me duidelijk dat je die zeker niet allemaal simpelweg kunt afdoen als scaremongering. Toch dringt zich een vergelijking op: de keuze van het Verenigd Koninkrijk indertijd, de jaren '90, om niet deel te nemen aan het EMU project, aan de invoering van de euro als nieuwe munteenheid. Ook daarover waren de Britten verdeeld. Een flink deel achtte het toen niet verstandig om niet mee te doen met de nieuwe muntunie. Hun economische prognoses bij een vasthouden aan het Britse pond stirling waren somber. Geschiedenis leerde echter dat die negatieve verwachting meer op emoties, mogelijk ook op persoonlijke deelbelangen, dan op ware realiteitszin was gebaseerd.

Therese Raphael
Is nu misschien het omgekeerde het geval? Wordt nu iets gewild dat getemperd of zelfs in zijn geheel afgeraden en afgewezen dient te worden? Bezondigen hard brexiteers zich met hun motto: no deal is better then a bad deal aan wishful thinking? Is hun aanname dat zij in korte of relatief korte tijd een onafhankelijke(r) politiek-economische koers kunnen varen met handelsakkoorden gebaseerd op Wereldhandelsorganisatie overeenkomsten een illusie? Dat beargumenteert bijvoorbeeld Therese Raphael in haar nieuwsartikel ‘Computer Says No’ to Jacob Rees-Mogg on ‘no pain’ Brexit - Falling back on World Trade Organisation rules would not be a panacea for Britain (The Irish Times, 10 augustus 2018).

Mijn idee: terugvallen op WTO regels is inderdaad geen panacee, geen wondermiddel dat een pijnloze transitie garandeert. Als men echt uit de EU wil stappen en een goede deal met de EU daarbij niet mogelijk blijkt, zijn zekere pijnlijke offers evenwel onvermijdelijk. Een min of meer pijnlijke route vormt echter niet per definitie een onbegaanbare en utopische weg.

Sophie in ‘t Veld, D66 EU politica, vice-voorzitter van de Europese liberale fractie in het Europees Parlement (ALDE), daarmee de plaatsvervanger van fractieleider Guy Verhofstadt, gaf deze week een opmerkelijk TV interview bij Hard Talk. Het geeft denk ik goed weer hoe menig Europarlementariër en EU bestuurder van progressieve snit grosso modo over brexit, de EU en haar lidstaten, globalisering en natiestaten denkt. Uit dat oogpunt is het onderstaande interview het bekijken en beluisteren zeker waard. 't Veld spreekt wat dat aangaat in dat vraaggesprek (figuurlijk gesproken) geen woord Spaans.


 Hard Talk
Sophie in 't Veld
Augustus 2018


Donderdag 23 mei 2019 zal in Nederland de Europese Parlementsverkiezing voor de zittingsperiode 2019 - 2024 worden gehouden. Mijn stem zal dan zeker niet naar D66’ers Felix Klos of Sophie in ‘t Veld gaan. Of ik dan überhaupt zal stemmen, weet ik nog niet. Weer blanco misschien. Loop in ieder geval niet warm voor verkiezingen van dat orgaan. ‘t Wedervaren van de Britten ligt me na aan het hart.


Music
Suzanne Vega
Predictions
 

Lyric
Predictions

Let's tell the future
Let's see how it's been done.
By numbers. By mirrors. By water.
By dots made at random on paper.

By salt. By dice.
By meal. By mice.
By dough of cakes.
By sacrificial fire.

By fountains. By fishes.
Writing in ashes.
Birds. Herbs.
Smoke from the altar.

A suspended ring or the mode of laughing
Pebbles drawn from a heap
One of these things
Will tell you something.

Let's tell the future
Let's see how it's been done.
By dreams. By the features. By letters.
By dropping hot was into water.

By nails reflecting the rays of the sun.
By waling in a circle.
By red hot iron.
By passages in books.
A balanced hatchet.

A suspended ring or the mode of laughing
Pebbles drawn from a heap
One of these things
Will tell you something.

Let's tell the future
Let's see how it's been done.
How it's been done.

maandag 6 augustus 2018

Bestemmen

Tales of the Foggy Albion
De Britten bepalen het zelf. Werkelijk? Deels? Eensluidend? Dat laatste zeker niet. In hun geval, nog een keer gezegd (Cahier, 26 juni 2016), zou ik voor een harde brexit gaan. Maar of dat er van komt, is maar zeer de vraag. Spannende tijden. Dit gaat verder dan wheelen en dealen (ritselen), er spelen bijzonder grote belangen. Mondiale. Volg het nauwlettend en gelaten. Speculeren doe ik niet. Ligt niet in mijn aard. Wel blijf ik er diep van overtuigd dat het Verenigd Koninkrijk hier hoe dan ook sterker uitkomt. Enkel een gedicht vandaag.

Spiraal

Brits tijdgewricht, enkelvoudig boven;
steels deelbericht, achterkant gebogen;
wil mijn slag niet slagen, weet mijn weten niet;
kan niet alles wagen, zie mijn rug die ziet!

Gevallen kroon zal keren,
verweten wijt van heren,
…schrijdt schreiend door,
…’t andere niet waard.

Mag Duitsland verrijzen?,
gebriesd briezen, amechtig aan Fransozen wind?,
mag Jupiter zich spoeden als folklore wonderkind?
Weet! Weet mijn goede zielen, zielerust tevree. Dat het U mag …spijzen.

Van oor tot oor mijn glimlach nu; grin-grin-grin!;
see my eyes full of touch,
know my sins with every watch,
I tell you not to die, command you not to lie; bin-bin-bin!

Albion does not sink, Atlantic waves
donnot terrify, and when they said we are perfide,
Perfide Albion, I say we rule the waves with mind and body,
always existing and closer shared.

(J.W.)


Music
Anne Briggs
She Moved Through the Fair

Lyric
She Moved Through the Fair

My young love said to me, "My mother won't mind
And my father won't slight you for your lack of kind."
Then she laid her hand on me and this she did say
"Oh, it will not be long, love, till our wedding-day."

She laid her hand on me and she moved through the fair
And fondly I watched her move here and move there
Then she laid her hand on me and this she did say
"Oh, it will not be long, love, till our wedding-day."

Last night she came to me, my dead love came in
And so softly she came, her feet made no din
Then she laid her hand on me and this she did say
"Oh, it will not be long, love, till our wedding-day."

maandag 16 juli 2018

Antroposofen en politiek

Inleiding

Life on Mars. Lift the veil. Het was mijn bedoeling om dit blog verleden week al te plaatsen, maar drukke werkzaamheden en onverwachte omstandigheden verhinderden dat telkens. First things first. Duty remains. Bijkomend voordeel is dat ik de politieke en economische oproer, welke vooral de afgelopen twee weken verdergaand manifest werd, langer kon volgen, alvorens weer naar de pen te grijpen. We kunnen getuige zijn van een forse ommezwaai op het wereldtoneel. Een politiek-economische ommezwaai met een lange termijn impact zonder weerga. 't Vuur smeulde al veel langer, ging al zeker 50 jaar rond, maar werd constant toegedekt en verzwegen onder een dikke warme brei van mooie en verhullende woorden; nu is het echt uitgeslagen. Evident. Open en bloot. En wat levend en wel vlam vat, wil zich, indien bezield, te weer stellen. Ter illustratie het volgende, shakespeareaans.


Observatie en prikkeling

Donald Trump aan de vooravond van zijn ontmoeting met Vladimir Poetin, een ontmoeting die vandaag plaatsvond:


Statement
Donald Trump
' [...] De Europese Unie is een vijand, opponent, mededinger [...] '


Uitgebreider stelde hij het zo, met inbegrip van een positie van Rusland en China:

Vraaggesprek CBS News;
zondag, 15 juli 2018;

geïnterviewde: Donald Trump

" [...] Interviewer, Jeff Glor:
"Wie is je grootste vijand, opponent (Engels: foe) dit ogenblik op wereldschaal?"

Donald Trump:
" We hebben veel vijanden, opponenten denk ik. Ik denk dat de Europese Unie een tegenstander, concurrent is met wat ze ons aandoet via handel. Je gedachten zouden niet uitgaan naar de Europese Unie, maar ze zijn een mededinger. Rusland is in zekere opzichten een tegenstander, mededinger. China is zeker in economisch opzicht een tegenstander, concurrent. Maar dat betekent niet dat ze slecht zijn. Het betekent wat dan ook niet. Ze zijn concurrenten, mededingers, tegenstrevers, rivalen. Zij willen succes en wij willen succes. Wij beginnen het goed te doen. Je ziet dat we de beste werkgelegenheidscijfers hebben. De werkloosheid onder gekleurden en onder Amerikanen van Latijns-Amerikaanse/Portugese/Spaanse afkomst (hispanics) is nog nooit zo laag geweest. Werkloosheid onder vrouwen is lager dan dat de afgelopen 66 jaar het geval was. Onze cijfers zijn geweldig. Ons bruto nationaal product is veel beter dan men dacht. [...] "

Hier zie je een typische, zeg maar uitgesproken Amerikaanse zakenman aan het woord. Type zakenman die instinctief handelt en januari 2017 president werd van de Verenigde Staten. Een andere Donald daarentegen, een Pool, sinds 2014 voorzitter van de Europese Raad (instelling van de Europese Unie), Donald Tusk, pleitte vandaag na een EU-China bijeenkomst te Peking met honingzoete woorden voor behoud en verbetering van een huidige status quo op mondiaal politiek-economisch terrein. Zie diens volgende verklaring:


Statement
Donald Tusk
" [...] Er is nog altijd gelegenheid om chaos
en conflicten te voorkomen [...] "


De volledige verklaring van Tusk:

Verklaring Donald Tusk;
EU-China bijeenkomst;

Peking, 16 juli 2016:

Donald Tusk:
" Op dezelfde dag dat China en Europa elkaar ontmoeten in Peking, zullen de Amerikaanse en de Russische president in Helsinki (hoofdstad van Finland) met elkaar in gesprek treden. Laten we er in Peking en in Helsinki aan denken dat de wereld die we creëren, soms met twistgesprekken, vrede voor Europa en ontwikkeling voor China bracht, en de Koude Oorlog tussen Oost en West beëindigde. China en Europa en Amerika en Rusland hebben de gemeenschappelijke plicht deze toestand niet te vernielen, maar te verbeteren. Om geen handelsoorlogen te beginnen, die in onze geschiedenis zo vaak uitlopen op ernstige botsingen, maar om moedig en verantwoordelijk de op regels gebaseerde wereldorde te hervormen. Er is nog tijd om het niet op conflicten en chaos te laten aankomen. Wij zien nu een dilemma onder ogen: óf een hard spel spelen met tarief-oorlogen en botsingen en conflicten in gebieden als Oekraïne en Syrië, óf te zoeken naar gezamenlijke oplossingen gebaseerd op eerlijke regels. Toegewijd werkt de EU aan modernisering van de Wereldhandelsorganisatie en roept alle partners op om positief aan dit doel bij te dragen. Het is de bedoeling om de wereldhandelsorganisatie als een instituut te versterken en een een eerlijk speelveld, een level playing field als rechtvaardigheidsprincipe, te verzekeren. "

Prachtige woorden van Tusk. So sweet... But I don't buy them! Sprekend vind ik ook de inhoud van een bericht van het NRC Handelsblad over de EU-China meeting van vandaag: China wil geen blok tegen Trump vormen met de EU (NRC Handelsblad, 16 juli 2018). Neem daarbij ook een recente Nieuwsuur uitzending over een handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China in ogenschouw: 'VS en China met elkaar op de vuist, dat is desastreus voor de wereldeconomie' (Nieuwsuur, 15 juli 2018).


Reflectie

Onderhuids weergalmt voortdurend in ‘t binnenste van menigeen: keep your mouth, shut up(!), be polite, be a good girl or a nice fellow, virtue in the middle (…and so on). Why? Good question. Het laat om te beginnen mijn gedachten gaan naar een kort gedicht dat ik lang geleden schreef; m’n oudste gedicht dat indertijd werd afgedrukt in een literair tijdschrift; een periodiek waarvan ik de naam niet meer weet; één van die talloze blaadjes die allang niet meer bestaan.

Lethargisch samenleven

Van binnen braaf
Denk ik mijzelf gaaf
Terwijl van buiten bewerkelijk
‘k Word een ander onwerkelijk
Waarom nog voorbestemd tot een Ik of Gij
Temidden van een braaksel van verstommend Wij
Dat niet langer tot zelfopoffering genegen
Naar duister, sombere doembeelden is opgestegen
De kans om in zo'n nachtmerrie te ontwaken...
Nog liever mijn ganse leven verslapen!

‘Heb het op verjaardagfeestjes niet over politiek of over geld; daar krijg je alleen maar ruzie over’, werd me in mijn tienerjaren weleens gezegd door mensen die het goed met me voor hadden. Ach ja, daar zit wat in dacht ik later. Verjaardagspartijen maak ik inmiddels niet meer mee, al vele jaren niet meer, solitude standing, maar van gedachten wisselen over (1) politiek en (2) een rechtvaardige of onrechtvaardige verdeling van geld, goederen en andere zaken kan zeker ook juist in breder verband, voorbij een ‘smalle horizon’ van familie, kennissen en vrienden, heikel blijken …en tot penibele situaties leiden.

Grijs geworden besef je des te meer dat je niet alles hoeft te zeggen, maar dat het soms toch goed kan zijn om bepaalde dingen wel uit te spreken, ook al zou dat eventueel kunnen instrijken tegen haren van anderen. Een braverik huist niet in me, maar onnodige strijd, daartoe dikwijls verleid of uitgenodigd, ga ik niet meer aan. Een daaraan verbonden gevoelskant verwoordde ik twee jaar terug met het blog Fighting Spirit (Cahier, 29 juli 2016).

Voor mij spreekt het vanzelf dat antroposofen net als alle andere burgers divers denken over verscheidene politieke kwesties en daarbij zelfs lijnrecht tegenover elkaar kunnen staan. Dat verbaast en schokt me niet.

Twee van de drie beheerders van het Antroposofisch Instituut Rudolf Steiner, gevestigd in Brussel, hebben de afgelopen twee maanden in het antroposofische ledentijdschrift Motief opiniestukken geplaatst over de kwaliteit en waarde van de Europese Unie gerelateerd aan antroposofie en sociale driegeleding, te weten: (1) Mario Damen met het stuk Samen werken in Europa – Veel mensen ervaren de EU als vreemd of bedreigend (Motief, juni 2018) en (2) Simone Cuomo met het stuk De toekomst van Europa – Een andere kijk op de EU (Motief, juli 2018). De derde beheerder van het instituut is Adriana Thier van wie ik nog geen stuk heb zien verschijnen ergens waar. Misschien is ze geen schrijfster. Deze stukken steken inhoudelijk bezien behoorlijk af tegen opiniestukken over gerelateerde onderwerpen van de hand van antroposofen als Arjen Nijeboer en Ton Jansen, die eerder in Motief waren verschenen.

Ton Jansen is tevens vertaler en uitgever van het mijns inziens verdienstelijke en waardevolle boek EU of Europa? – Europese eenwording in het licht van de ontwikkeling van de vrije individualiteit (Uitgeverij Palladion, 2017 Rotterdam), geschreven door Herbert Ludwig. De inhoud is het overdenken en overwegen naar mijn idee alleszins waard en, nogmaals gezegd hier op Cahier, het voorwoord en het uitvoerige notenapparaat van Ton Jansen maken deze boekuitgave dubbel actueel.

Cuomo neemt een hedendaagse realiteit, EU werkelijkheid, als uitgangspunt en stelt daarbij dat het raadzaam is dat Europese burgers daar zo goed mogelijk mee dealen, daar zo constructief mogelijk mee in wisselwerking treden, dat zal uitkomsten ten goede komen denkt hij. Een historisch kader ontbreekt echter in zijn schrijven. Een tekstcitaat:

Uit: De toekomst van Europa – Een andere kijk op de EU
Auteur: Simone Cuomo
Medium: Motief (juli 2018; bladzijde 11 t/m 13)

“ […] Het is daarom belangrijk om te kijken hoe we ons kunnen verbinden met dit Europese samenwerkingsproces om bij te dragen aan die juiste impuls. In dit verband is het interessant om te zien dat vanuit verschillende antroposofische werkgebieden er al intensieve trajecten zijn geweest met de Europese instellingen. Zo heeft de European Council of Waldorf Education (ECSWE – gevestigd in Brussel) zich de afgelopen jaren actief én succesvol ingezet voor bijvoorbeeld een leeftijdsaangepaste mediapedagogiek met betrekking tot de nieuwe Europese agenda voor schoolcompetenties. Daarnaast hebben de Europese Alliantie van Initiatieven voor Toegepaste Antroposofie (ELIANT), Demeter (kwaliteitskeurmerk voor biodynamische landbouwbedrijven) en de Internationale Vereniging van Antroposofische Artsen (IVAA) vanuit Brussel (met als huisvesting het Antroposofisch Instituut Rudolf Steiner) ook tal van acties en conferenties georganiseerd om relevante Europese beleidsontwikkelingen te beïnvloeden. […] “ (bladzijde 13)

Tussen mijn veertigste en vijftigste, volgend jaar word ik alweer zestig, voor mijn gevoel gaat het te snel..., was ik onder andere actief als lobbyist van een belangenvereniging - niet van antroposofische snit - die zich inzette voor kansarme mensen die een nieuwe baan met een passend opleidingstraject behoefden. Bij politieke partijen van de gemeenteraad Rotterdam zochten we bereidwilligheid om dit te faciliteren, terwijl we actief samenwerkten met bedrijven die geïnteresseerd waren in het arbeidspotentieel.

Van gegeven situaties het beste (proberen te) maken is een goed beginsel, maar van een constructieve opstelling is pas werkelijk sprake, zal pas echt effectief zijn als zij wordt gepaard aan ware realiteitszin. En of Cuomo dat laatste in zijn gehele artikel ten aanzien van de EU echt tentoonspreidt, vraag ik me af. Heb daarover eerlijk gezegd serieuze twijfels. Zijn voorstelling van zaken komt me rooskleurig en eenzijdig voor en nogmaals een historisch kader ontbreekt. Naar mijn smaak hangt er bovendien een zweem van legalisme en institutionalisme overheen.

Terry Boardman
De Britse historicus en antroposoof Terry Boardman brengt in zijn opstellen en lezingen die handelen over de onderhavige kwesties wel een historisch kader aan. Niet verwonderlijk, want dat is zijn vak. Of zijn cultuurhistorische benaderingswijze en daaraan gekoppelde toekomstvisie inhoudelijk spoort met de werkelijkheid wordt door diverse antroposofen eveneens afgevraagd. Ik neem weegpunten die hij biedt in ieder geval ernstig. Zijn artikel ‘Een’ douane-unie? ‘De’ douane-unie? Britse waanideeën over de EU (The Present Age, maart 2018) kan ik waarderen. Voor meer daarover zie mijn blog The Opposite of Brexit? (Cahier, 21 mei 2018).

Afgelopen maandag kocht ik trouwens bij Haagse Boekerij Peter Selgs Die Gegenwart des Vergangenen – Rudolf Steiner und die Aktualität des Jahres 1917 (Uitgeverij Verlag des Ita Wegman Instituts, 2017) en de verzamelbundel Het lichtbaken van 1917 – Schets van de driegeledigheid van de mens – Ontwerp voor de driegeleding van de samenleving (Uitgeverij Via Libra, 2017). Ik denk dat het goed is om wat in deze boeken ter berde wordt gebracht intiem verbonden te denken met de bijzondere inhoud van een voordrachtenreeks, welke Rudolf Steiner eveneens in 1917 ten beste gaf: Geschichtliche Notwendigkeit und Freiheit (Rudolf Steiner; GA 179; Dornach, 1917). Zeer belangrijke esoterisch kanten van de kennisdoorbraak die Steiner de mensheid in 1917 schonk, worden in die voordrachten voortreffelijk naar voren gebracht en uitmuntend behandeld. Ze mogen honderd jaar later onder de aandacht van een breed publiek worden gebracht. Zo zie ik dat tenminste. Arie Bos wees terecht reeds op het belang van de eerste voordracht van die cyclus. Voor meer daarover zie mijn blog Mind You (Cahier, 13 juni 2018).

De observaties en interpretaties van Boardman vormen in dit blog een brug naar nog een ander onderwerp dat ik in dit blog wil aansnijden: de kwestieuze kwestie van samenzweringen en samenzweringstheorieën. Er kan niet worden ontkend dat er mensen zijn die in het geheim, niet in openbaarheid, zelf of in samenspraak met anderen, snode plannen smeden en vervolgens ten uitvoer brengen of laten brengen. Evengoed kan niet worden tegengesproken dat er veel mensen zijn die met ideeën over samenzweringen aan de haal gaan of zich daar in verliezen. Realiteitszin is ook hier geboden. Op Cahier heb ik hier verschillende keren aandacht besteed. Met name met de blogs Polsslagen der tijd (Cahier, 19 september 2016) en Beramen en benevelen (Cahier, 22 juli 2012). 


Slotwoord


In het moderne media- en informatietijdperk zijn er op het punt van news en fake news tussen antroposofen ernstige geschillen en spanningen ontstaan. Die bestaan op zich al heel lang. Ze deden zich reeds voor in de tijd dat Rudolf Steiner (1861 - 1925) zelf nog leefde en actief was. De polarisatie neemt recht evenredig toe met de vermenigvuldiging van informatiekanalen en de toename van publieke podia toegankelijk voor steeds meer mensen; sociale media in de breedste zin van het woord. Sociaal mag hierbij dikwijls tussen aanhalingstekens worden geplaatst. Messengers, believers, lovers and haters te over vandaag de dag. In de periodiek Anthroposophie Weltweit (Juli 2018 nummer) wordt op bladzijde 12 en 13 een stem verheven tegen... Ja tegen wat en tegen wie? Hoe zal ik dat noemen en omschrijven? In een volgend blog stel ik dat onderwerp aan de orde. En dan zal ik evenzeer (weer) op Brexit ingaan. Een zeer brandende kwestie. Explosive. Until next time, dear reader.


Music
Susanne Vega
Solitude Standing

Lyric
Solitude Standing

Solitude stands by the window
She turns her head as I walk in the room
I can see by her eyes she's been waiting
Standing in the slant of the late afternoon

And she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

Solitude stands in the doorway
And I'm struck once again by her black silhouette
By her long cool stare and her silence
I suddenly remember each time we've met

And she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

And she says "I've come to set a twisted thing straight"
And she says "I've come to lighten this dark heart"
And she takes my wrist, I feel her imprint of fear
And I say "I've never thought of finding you here"

I turn to the crowd as they're watching
They're sitting all together in the dark in the warm
I wanted to be in there among them
I see how their eyes are gathered into one

And then she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

And she says "I've come to set a twisted thing straight"
And she says "I've come to lighten this dark heart"
And she takes my wrist, I feel her imprint of fear
And I say "I've never thought of finding you here"

Solitude stands in the doorway
And I'm struck once again by her black silhouette
By her long cool stare and her silence
I suddenly remember each time we've met

And she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

maandag 2 juli 2018

Cup of Tea

Razend druk. Derhalve slechts weer een kort bericht tussendoor. Een oordeel over de huidige bestuursperikelen in Dornach, hoofdkwartier van de Algemene Antroposofische Vereniging aan de hand van berichtgeving van Michel Gastkemper daarover, Goetheanum-leiding (Antroposofie in de pers, 29 juni 2018), houd ik terug en laat ik rijpen. Kan en wil daar op dit moment geen uitspraak over doen. Volg het echter wel. Althans, voor zo ver dat kan in mijn positie als outsider. De zaak is voor mij op dit moment in ieder geval lang niet transparant genoeg.

Een artikel van Mario Damen, Samen werken in Europa – Veel mensen ervaren de EU als vreemd of bedreigend, afgedrukt in het ledentijdschrift Motief (nummer 223, juni 2018 nummer; bladzijde 8 t/m 10) vond ik interessant en prikkelend. Er spreekt een welwillende houding uit ten opzichte van de Europese Unie. Damen, een Belgische antroposoof, plaatst tegelijk in het artikel kritische kanttekeningen bij zekere noties en opvattingen van antroposofen die tegenover ontwikkelingen van de Europese Unie of zelfs een Europese Unie als instituut of orgaan afwijzend staan. Veel mensen, waaronder een aantal antroposofen, zouden volgens Damen door Brexit in de war raken. Een citaat uit het artikel:

Samen werken in Europa – Veel mensen ervaren de EU als vreemd of bedreigend
Motief (nummer 223, juni 2018 nummer);
Mario Damen:
“ […] Rudolf Steiner wees in 1918 al op zelfzuchtige Brits-Amerikaanse motieven. Van de interne markt profiteren echter alle EU-landen. Brexit brengt veel mensen in verwarring, ook antroposofen. Sommige daarvan zagen Brexit als een bevrijdend referendum van een negatief ervaren EU. Nu meer bekend wordt over de manipulaties rond dit referendum, kan men moeilijk volhouden dat dit oprechte directe democratie was. Brexit had niet een driegelede sociale orde als doel, eerder het herrijzen van het ‘British Empire’. De Britse afkeer van de EU is gegroeid in een tijd dat de rol van Duitsland in die EU toegenomen is, en men kan zich afvragen of dat toeval is. […] “

Damen ijvert voor verbetering van een Europese Unie, maar wijst haar niet af. Hij is lid van de Werkgroep Antroposofie en Europa. Bestaat die nog altijd? Is hij daarmee of daarnaast misschien ook actief in de weer voor het initiatief ELIANT(?), afkorting voor: European Alliance of Initiatives for Applied Anthroposophy. Hoe is het met dat initiatief tegenwoordig gesteld? Hier het ELIANT YouTube Kanaal. En hieronder rechtstreeks twee YouTube filmpjes. Om te beginnen een videoweergave van een openingstoespraak van antroposofe Michaela Glöckler bij een ELIANT conferentie in de hoedanigheid van voorzitter; ze is medeoprichter van deze organisatie en ziet ELIANT als een NGO:


ELIANT Conference
Freedom of Choice Under Threat:
What Can European Citizens Do?

November 2016


En een kort videoverslag over een themastelling van een ELIANT conferentie gehouden in 2017:


ELIANT conference 2017:
Towards a healthy digital ecosystem


Wie blogberichten op Cahier regelmatig volgt weet dat ik, als ik een Brit zou zijn, only in my mind I am, voor een harde Brexit zou zijn. Niet voor het stichten van een nieuw Brits rijk, maar omdat ik de Britten meer handelingsvrijheid gun. Over Nederland maak ik me geen enkele illusie, dat land, die natie blijft nog heel lang lid van de EU. Misschien tot ’t bittere eind. And no, on those points I’m not bewildert at all. Hell no!


Music
Coldplay
The Scientist
                                                                                         
Lyrics
The Scientist

Come up to meet you
Tell you I'm sorry
You don't know how lovely you are
I had to find you
Tell you I need you
Tell you I set you apart

Tell me your secrets
And ask me your questions
Oh let's go back to the start
Running in circles, coming up tails
Heads on a science apart

Nobody said it was easy
It's such a shame for us to part
Nobody said it was easy
No one ever said it would be this hard
Oh take me back to the start

I was just guessing at numbers and figures
Pulling your puzzles apart
Questions of science, science and progress
Do not speak as loud as my heart

Tell me you love me
Come back and haunt me
Oh and I rush to the start
Running in circles, chasing our tails
Coming back as we are

Nobody said it was easy
Oh it's such a shame for us to part
Nobody said it was easy
No one ever said it would be so hard
I'm going back to the start

vrijdag 22 juni 2018

Fresh

Weer een kort bericht tussendoor. Fris van lever zijn niet altijd teksten van recente datum. Daar komt het niet op aan. Voor die frisheid heb je de geest van een auteur nodig, de geest waarin hij schrijft of schreef. Zojuist plaatste ik Goethes Faust in een vertaling van Ard Posthuma (Uitgeverij Athenaeum, 2008) op mijn tablet via Google Play. De papieren versie staat al jaren in mijn boekenkast, maar in toenemende mate lees ik digitaal; ook klassieke werken. En dat bevalt me goed, heel goed! Soms geef ik nog de voorkeur aan papier en karton, maar lang niet meer altijd. Steeds minder dus.

Andere boeken die ik de afgelopen tijd via Google Play aanschafte in epub formaat zijn onder andere (een greep eruit):

a. Nietzsche (Paul van Tongeren; Amsterdam University Press, 2016);
b. Friedrich Nietzsche (Rudolf Steiner; StreetLib, 2016);
c. Voorbij goed en kwaad (Friedrich Nietzsche; Singel Uitgeverijen, 2011);
d. Menselijk, al te menselijk (Friedrich Nietzsche; Singel Uitgeverijen, 2012);
e. Door eigen hand (Joost Zwagerman; Singel Uitgeverijen, 2012);
f. De laatste deur: zelfmoord in de Nederlandse letteren (Jeroen Brouwers; Atlas Contact, 2017);
g. Erkenntnis und Irrtum (Ernst Mach; Jazzybee Verlag, 2012);
h. Donkere materie: ons kind en het Heelal (Vincent Icke; Amsterdam University Press, 2006);
i. Zwaartekracht bestaat niet: een vraagstuk voor de 21ste eeuw (Vincent Icke; Amsterdam University Press, 2012);
j. Leven met de goden: religie in de oudheid (Inger Kruin; Amsterdam University Press, 2018).

‘k Ga op dit moment haalbaarheid na van hoe ik via diverse kanalen de komende jaren via mijn schrijfbureau zelf e-boeken kan uitgeven: kostenplaatjes, distributie, markt, techniek, productiemiddelen enzovoort. Not easy at all, but hey, that I know for many years already, I'm not born for easy living.

Otto Julius Hartman
Otto Julius Hartmann (1895 – 1989) was een interessante schrijver. Dat is me gebleken bij het lezen van zijn boek Faust – Der moderne Mensch in der Begegnung mit dem Bösen (Uitgeverij Novalis Verlag AG, 1980). Hij was een bezield en actief antroposoof. Gedeeltelijk kan ik me redelijk vinden in zijn thematisering van Goethes Faust. Een aantal van zijn opvattingen die hij bij die thema's uitwerkte, komt me echter rigide voor. Ligt dat aan mij? Deze goethe-studie is in elk geval zeker van betekenis. Lezen en overdenken hoe dan ook waard.

Dat hij mogelijk lid is geweest van de NSDAP of daarmee sympathiseerde, zie de noten met verwijzingen onder dit blog, geeft me danig te denken. Is dat werkelijk zo? En zo ja, wat voor een verhaal zit daar aan vast? In zijn boek over Faust, geschreven na de Tweede Wereldoorlog, uit Hartmann stevige kritiek op het marxisme en de machtspolitiek van het westen. Opmerkelijk genoeg plaatst hij bij het nazisme in dat verband enkel een summiere kritische kanttekening. Voor dat laatste zie de volgende tekstalinea (het vetgedrukte), bladzijde 105 van het boek:

Bladzijde 105 van Faust – Der moderne Mensch in der Begegnung mit dem Bösen;
Otto Julius Hartmann:

" [...] Deze terugval naar een collectief is evenwel niet zo verwonderlijk, wanneer wij bedenken wat voor een moeite het kostte om de mens eens tot een persoonsgebonden zelfstandig denken en zelfverantwoordelijkheid te brengen en het oude collectieve beginsel te overwinnen. De huidige terugval naar een collectief sluit absoluut aan bij menselijke traagheid, die zich uiteindelijk een 'overheerste mens' wenst. De collectieve mens, massamens, past echter ook bij het moderne mensbeeld. Deze ziet de mens enkel als een 'soortwezen', welke enerzijds door biologische erfelijkheidsfactoren (nationaalsocialisme), anderzijds door sociale maatschappijfactoren (communisme) wordt bepaald, - zoals men kan nalezen bij Karl Marx. Als dat het geval is, ontstaat de praktijk van moderne oosterse dictaturen vanzelf. [...] "

Merkwaardige kwestie. Work in progress. Kom hier nog een keer op terug op Cahier.


 Music
Natalie Merchant
Tiny Desk Concert

woensdag 13 juni 2018

Mind You

Homunculus - Goethes Faust
Neurologie en filosofie kunnen als afzonderlijke studies met specifieke eigen studieobjecten worden gepaard met de interdisciplinaire studierichting neurofilosofie. Als zodanig is dat een verbijzondering van een al langer bestaande filosofie van de geest - behandeling van filosofische en wetenschappelijke vraagstukken betreffende lichaam, bewustzijn en geest -, in het Engels treffend aangeduid met Philosophy of Mind. De voortschrijdende ontwikkeling van wetenschap en wetenschapsbeoefening zoals die zich de afgelopen zes eeuwen heeft afgetekend, brengt steeds specifiekere studievarianten en daarmee verbonden onderzoeksvragen, onderzoeksgebieden en reflectiemateriaal voort.

In het blog Kneedbare hersenen (Antroposofie Magazine, 6 juni 2018) treedt de antroposoof Arie Bos naar voren als neurofilosoof en kondigt hij aan dat hij komende maanden een aantal blogs zal gaan schrijven over de menselijke hersenen. Het onderwerp is voor hem sinds de aanvang van de 21e eeuw uitgegroeid tot een ware queeste. Zullen zijn blogs worden afgedrukt in Antroposofie Magazine?

Verleden week donderdag kocht ik bij boekhandel Donner ook Bos’ boek Gebruik je hersens! (Uitgeverij Christofoor, 2018). Twee jaar geleden hield Bos voor de Technische Universiteit Delft de interessante lezing Mijn brein denkt niet. Ik wel! (Inclusief beantwoording van vragen van toehoorders.) Zie en beluister hieronder:


Lezing van Arie Bos
Mijn brein denkt niet
Ik wel!


De titel van deze lezing komt overeen met zijn eerder verschenen boek Mijn brein denkt niet, ik wel (Uitgeverij Christofoor, 2014). Goed dat deze waardevolle lezing is geüpload naar YouTube. De inhoud van zijn nieuwe werk Gebruik je hersens! is opnieuw interessant. Zie bijvoorbeeld het volgende tekstdeel, de eerste alinea van de paragraaf Je verandert voortdurend je hersenen.

Uit: Gebruik je hersens! (Uitgeverij Christofoor; bladzijde 14 en 15); Arie Bos:

Je verandert voortdurend je hersenen

Maar hoe kan dat eigenlijk? Hoe is het mogelijk dat de verbindingen in je hersenen kunnen veranderen? Dat komt omdat wat we gewoonlijk ‘zenuwverbindingen’ noemen, juist geen echte verbindingen zijn. Er zit altijd een spleetje tussen het einde van de uitloper van de ene zenuwcel (die je ziet op afbeelding 3 (bladzijde 12), het bundeltje zenuwuiteinden , ‘eindknoppen’, rechtsboven) en de andere zenuwcel waarmee de ‘verbinding’ wordt gemaakt. Wat we een zenuwverbinding noemen is dus een spleetje en dat spleetje heet ‘synaps’ (zie afbeelding 14; bladzijde 58). Als de prikkel van een zenuw bij de synaps aankomt, kan die dus niet zomaar verder naar de volgende zenuw. Er worden door de prikkel bij synaps stoffen vrijgemaakt – boodschapperstoffen of neurotransmitters – die oversteken naar de andere zenuw. De neurotransmitters komen wat uitvoeriger ter sprake in het hoofdstuk over gevoelens. Als de prikkel sterk genoeg is zodat er genoeg transmitterstof wordt aangemaakt, of er komen verschillende prikkels tegelijk aan van verschillende zenuwen, zorgt dat ervoor dat in de volgende zenuw weer een elektrische prikkel ontstaat die verder kan. Als die kloof er niet was, zou een prikkel altijd doorgelaten worden. Dat is nu niet het geval. De sterkte van de prikkel maakt dus uit wat er verder met die prikkel gebeurt. […] “

Als je dat tekstdeel vergelijkt met de volgende openingsalinea van Bos’ genoemde blog Kneedbare hersenen, kun je het idee krijgen dat hij de betekenis van (1) de spleet van de synaps tot een cruciaal onderzoeksthema heeft gemaakt. Zoals bekend zijn (2) plasticiteit en (3) functies van de linker en rechter hersenhelft voor hem evenzeer key issues. Vergelijkingsmateriaal: een kort interview dat Gwendolyn Bolderink Arie Bos bijna 3 jaar geleden afnam: Arie Bos: 'Wij zijn baas in eigen brein' (Filosofie Magazine, 1-10-2015).

Uit: Kneedbare hersenen (Antroposofie Magazine, 6 juni 2018); Arie Bos:

“ De komende maanden ga ik een aantal blogs schrijven over onze hersenen. Sommige wetenschappers houden vol dat wij onze hersenen zijn en geen vrije wil hebben. Dat klopt niet. Wij zijn niet onze hersenen, maar we vormen ze, om ze vervolgens steeds beter als instrument te kunnen gebruiken. Wij mensen kunnen nee zeggen tegen wat onze hersenen ons voorschotelen. Rudolf Steiner had dat op 2 december 1917 al door toen hij zei: “Als de zenuwen niet onderbroken zouden zijn geweest, zouden wij niet ingeschakeld kunnen zijn in de werking van de hersenen. Daardoor zijn we er zelf bij." […] ”

Vergelijk het vetgedrukte in beide bovenstaande tekstdelen. In de direct bovenstaande blogtekst (webpagina Antroposofie Magazine) refereert Bos aan een notie en uitspraak van Rudolf  Steiner. Het is geen exact Steiner citaat, maar een parafrase van Bos. Heb de lezing van Steiner waaraan Bos refereert het afgelopen weekend met veel belangstelling gelezen en op me laten inwerken. Het gaat om deze voordracht (werkvertaling titel van mijn hand; J.W.): Grensovergang tussen de fysieke en geestelijke wereld in de mens (GA 179; 1e voordracht, Dornach, 2 december 1917).

De exacte uitspraak van Steiner waaraan Bos als ik het wel heb refereert luidt:

Rudolf Steiner, GA 179, bladzijde 14:

“ […] Nun entsteht aber die Frage: Warum ist der Nervenstrang (zenuwbundel; J.W.) unterbrochen? - Er ist unterbrochen aus dem Grunde, weil wir, wenn er nicht unterbrochen wäre, nicht eingeschaltet wären in den ganzen Vorgang. […] "

Ik hoop dat Bos in zijn komende blogs tegelijk de kwestie van sensible en motorische zenuwstelsel aan de orde zal stellen en Steiners kritiek op en afwijzing van de notie en these van een motorisch zenuwstelsel daarin zal meenemen. Wil graag weten hoe Arie Bos daarover denkt.

Inhoudsopgave van Steiners lezing Grensovergang tussen de fysieke en geestelijke wereld in de mens (GA 179; 1e voordracht, Dornacht, 2 december 1917):

GA 179; eerste voordracht, Dornach, 2 december 1917; uitgebreide inhoudsopgave, bladzijde 167:

In de mens is er een grensovergang tussen de fysieke en de geestelijke wereld; het natuurwetenschappelijke denken belet het zicht daarop. Homogene functies van het zenuwstelsel. De mens is een lichamelijke afbeelding van een gecompliceerde geestelijke werkelijkheid. De onderbreking van de zenuwstreng in het ruggenmerg of de hersenen vormt de grensovergang tussen ervaren van het fysieke of het geestelijke. Het spiegelbeeld van de maanachtige kosmos in ons. De grensovergang tussen kennis der natuur en geestelijk beleven. Zinloze begripsvorming. Overeenstemmen of niet overeenstemmen met de werkelijkheid. Met de ontwikkeling van de feiten komt men niet tot het startpunt van noodzakelijkheid, maar door het gevoelsmatig begrijpen van de geestelijke grondbeginselen. Het eenzijdige van begrippen. De voorstelling in verhouding tot de werkelijkheid.

Verder is mijns inziens onder andere in dit verband het hoorcollege van Herman Philipse Neurofilosofie van de geest (Home Academy, 2013) interessant, prikkelend en educatief.


Literatuur


Hoe de stof de geest kreeg – De evolutie van het ik (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2008)

Mijn brein denkt niet, ik wel (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2014)

Gebruik je hersens! (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2018)

Algemene menskunde als basis voor de pedagogie (Rudolf Steiner; GA 293; 2e voordracht, Stuttgart, 22 augustus 1919)

Geesteswetenschap en geneeskunde (Rudolf Steiner; Stichting Rudolf Steiner Vertalingen, 1996; 3e voordracht, Dornach, 23 maart 1920)

Geschichtliche Notwendigkeit und Freiheit (Rudolf Steiner; GA 179; 1e voordracht, Dornach, 2 december 1917)

Gezond denken over bewegen – Een verrassende kijk op onze spieren (Leen Mees; Centrum Sociale Gezondheidszorg, 2014)
Het lichtbaken van 1917 - Schets van de drieledigheid in de mens (Rudolf Steiner; Via Libra, 2017)


Music
Wende Snijders
Wat is mijn plan vandaag?


Zangtekst
Wat is mijn plan vandaag?

Wat is mijn plan vandaag?
In dit niemandsland
voelt alles vreemd
Wat moet ik doen?
Waar moet ik heen?

Dagen dwaal ik door de stad,
geen heilig doel, geen helder pad
Ik loop langs grachten, hoeren, alcoholisten,
Anne Frank en haar toeristen,
rode lichten, Westertoren,
en de hoek van de straat
waar ik mijn liefde verloor

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is het plan vandaag?

Wat is mijn plan vandaag?
In dit niemandsland
raast iedereen
Wat gaan we doen?
Waar gaan we heen?

Dagen dwaal ik door mijn hoofd
Geen fantasie geen diep geloof
Ik dwaal door vragen, hoop, herinneringen
laten gaan, opnieuw bezinnen,
vergezichten, open wonden,
en op zoek daar waar ooit de liefde begon

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is mijn plan vandaag?

Wat is er van al mijn dromen gekomen?
Wie kan ik nog op zijn woorden geloven?
Wil ik een kind op de aarde zetten?
Wat klopt er nog van mijn waarheid en wetten?
Hoe ben ik dankbaar voor alle ruïnes?
Hoe aanvaard ik dat wat niet gezien is?

Ik wil bergen verschuiven,
stof verstuiven,
bruggen bouwen,
openvouwen,
kleur bekennen,
geven, laten, falen, landen
beven, opstaan
blijven branden
blijven branden
blijven branden

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is mijn plan vandaag?

maandag 21 mei 2018

The Opposite of Brexit?

Terry Boardman
Kort bericht. ‘k Volg de brexit perikelen die gaande zijn bij onze westerburen bijna dagelijks. Het gaat er nu echt om spannen. Terry Boardman, een Britse geschiedkundige en antroposoof, schreef onlangs een interessant artikel over de dillema’s waar de Britten voor staan en de hersenschimmen die ze daarbij het hoofd moeten bieden. Hier een vertaling van de eerste alinea van dat artikel. Een integrale vertaling volgt later op Cahier en/of mijn website Schrijfbureau Bewustzijnsziel. Tekstfragment:

‘Een’ douane-unie? ‘De’ douane-unie? Britse waanideeën over de EU
Auteur: Terry Boardman

Dit artikel is eerder gepubliceerd in The Present Age;
derde jaargang, nummer 12, maart 2018


Toen ik in Japan vele jaren geleden Engels doceerde was één van de lastigheden voor mijn studenten met de Engelse taal het verschil tussen ‘een’ en ‘de’, welke de taaldocenten en taalkundigen respectievelijk het onbepaalde en bepaalde lidwoord noemen. Het was niet verbazingwekkend dat de studenten daar een probleem mee hadden, omdat er in het Japans helemaal geen lidwoorden voorkomen: in hun eigen taal zijn de Japanners heel tevreden met ontbreken van onderscheid tussen ‘boek’, ‘boeken’, ‘een boek’, ‘het boek’ en ‘de boeken’ – in het Japans heet dat simpelweg ‘hon’ (boek). Tegenwoordig echter schijnt het zo te zijn dat de Britse regering eveneens problemen heeft met het verschil tussen de twee lidwoorden ‘een’ en ‘de’ bij haar aanhoudende worstelpartij met zowel de EU onderhandelaars als met de oppositiepartijen in het Brits parlement. Het probleem: zal het Verenigd Koninkrijk – kan het überhaupt – met de EU een douane-unie vormen, dat wil zeggen na Brexit een soort van nieuwe vorm van douane-unie vormen met de EU, of de douane-unie, dat wil zeggen haar huidige afspraken en overeenkomsten met de bestaande EU douane-unie handhaven?

Mijns inziens is het gehele artikel van Boardman het lezen en overdenken zeker waard. Gezien de politieke ontwikkelingen van met name de laatste twee weken is de inhoud van de tekst dubbel actueel. Waarvan akte.

En nu ga ik weer verder aan het werk met vervaardiging van mijn tweede tekstbundel. Boven Water was mijn eerste. Over het schrijfproject Wetenschap in refrein schrijf ik voor de eerste keer kort iets in mijn weekjournaal met het blog Werk aan de winkel (Weekjournaal Schrijfbureau Bewustzijnsziel, 21 mei 2018). Fijn trouwens dat het tweede pinksterdag is vandaag!


 Music
Mari Boine
Idjagiedas
(In the Hand of the Night)

maandag 7 mei 2018

Consciousness Soul

Waar begint bewustzijn en waar eindigt het en waar draait een staat van bewustzijn op uit? Met zo'n breed gestelde vraag kun je natuurlijk vele kanten op. Duimdikke boeken zijn er over vol geschreven. En aangevat vanuit allerlei invalshoeken zal daarover nog een eindeloze stroom aan publicaties volgen. Bij beantwoording van een vraag als deze sluit ik graag aan bij afwegingen en onderzoeksbevindingen van hedendaagse denkers en wetenschappers. Maar wat is blijvend actueel en wat mag herbrond of bijgesteld worden? Essentie en bijzaak en kaf en koren.

Zo wees ik bijvoorbeeld in mijn blog Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 (Cahier, 14 augustus 2017) onder andere op onderzoeksactiviteiten en reflecties van de hoogleraar Cognitiefilosofie Marc Slors. Hij is auteur van het prikkelende boekwerk Dat had je gedacht! - Brein, bewustzijn en vrije wil in filosofisch perspectief (Uitgeverij Boom, Amsterdam, 2012). Gestaag neem ik dat belangwekkende werk door. Hier een recent interview dat hem werd afgenomen. Het geeft een klein beeld van zijn denkrichting en onderzoeksgebieden.


 Marc Slors
Over vrije wil
Trending Topic,
26 februari 2018


En hier een interview dat hem vijf jaar geleden werd afgenomen over de fenomenen ik en zelfbewustzijn.


Marc Slors
Waar zit ons zelfbewustzijn?
Labyrint Radio,
17 februari 2013


Honderd jaar geleden hield Rudolf Steiner een bijzondere lezing over belangrijke finesses van de bewustzijnsziel: Eenzaamheid en vervreemding - Hoe kunnen de psychische problemen van deze tijd overwonnen worden? (GA 168; Zürich, 10 oktober 1916). De daarin geboden situatie- en procesbeschrijving is mijns inziens actueler dan ooit.

In het slotdeel van mijn leven dat zeker is aangebroken, ben inmiddels 59 jaar, zal ik een lezerspubliek met een zekere regelmaat direct of indirect wijzen op kenmerken, essenties en opgaven van de bewustzijnsziel en het cultuurtijdperk van de bewustzijnsziel.


Reflectie
Wende Snijders
Hoe ben je mens?
Te midden van allemaal mensen?


Music
Wende Snijders
Heb ik dat nodig

maandag 30 april 2018

Small experience

Down the drain

Vandaag een ontmoeting met mijn dubbelganger, m'n wachter aan de drempel. Dit dankzij een nieuw vermogen dat in mij is ontwaakt: zien van en leven met imaginaties. Toegevoegd aan tegenwoordigheid van geest. Waaraan kan ik zien en zeker weten dat ik niet fantaseer?

'Jij kan mij zien maar wil mij niet weten?', denkt hardop een viervoeter tweebeens. Ik kijk in zijn gelaat; een grote gapende muil gevuld met zwart braaksel. Cynthia, lelieblanke nimf, mijn gastvrouw in 't elementenrijk, staat achter me en fluistert in mijn oor: 'hij is echt, hij is zoals jij kunt zijn; geregeld. Walg jij niet vaak John? Alle afkeer slokt je op. Kijk naar zijn ogen, donker en duister, diep en peilloos binnenwaarts gericht, alles komt op hem af. Tot in al zijn haarvaten, luchtwegen, botten en ledematen. Weer-zin-wekkend.' In aanslag, geducht en beducht, verrijst hij als een leeuw vervaarlijk met uitgeslagen klauwen; zijn vale staart klopt met sidderale kracht onophoudelijk.

'Wil je, wil je, wil je...!', spuwt het wezen naar me. Omhoog gericht huppelt en strompelt het op zijn achterpoten, gewond en uit evenwicht. Alledaagse levenswandel, vooraf ingevuld met voorgeschreven (verkeers)regels en omgangsvormen, is niet aan hem besteed. Hij behoeft oriëntatie en (be)zinnen. Zijn blikrichting gaat mee naar waar ik wilskrachtig kijk en verenigt zich met wat ik dan (in)zie en met waarop ik daadkrachtig mijn aandacht vestig. Onze gedeelde werkelijkheid en gezamenlijke toekomst.


Music
Wende Snijders
Deze Gin


End Quote

maandag 16 april 2018

Still

Odysseus en de Sirenen (Waterhouse, 1891)
Looking forward

Op dit moment is het me als in een oog van een orkaan waarin het windstil is en goed toeven lijkt. Geef mijn eigen ogen goed de kost, fixeer vergezichten en voorzie impact. Stilte voor storm. Hij die initieert en anticipeert is niet enkel een lijdend voorwerp. Integendeel.

Art of writing

Bezin me op mijn schrijverschap; niet alleen op de aard en richting en omvang van mijn schrijfprojecten, maar ook op de doelen en leidmotieven. Dat vergt veel, maar het wordt me duidelijk en dat zal ik in beeld brengen met de website waaraan ik
werk ten behoeve van het schrijfbureau en de uitgeverij waarvoor ik wil staan.

Transform

Het studie-, onderzoeks- en werkmateriaal laat ik op dit moment onbenoemd. Niet zonder kleerscheuren steven ik als een ‘Vliegende Hollander’ op zaken af, m’n odyssee is nog niet ten einde, hoewel dat pakweg 30 jaar geleden wel die schijn had. Voorbij sirenen.

Schipbreuk
De boom der kennis
Kon zonder beroering niet nijgen
Spreekt het ingehouden zwijgen
Nadat het stilte heeft betast
En bewustzijn met lege ruimte belast

Voelend naar scherpe windvlagen
Die naar alles vernieuwde woorden jagen
Als boodschappers God’s
Nog onzichtbaar van vorm
Eens weggeëbde stemmen stil samenballend tot storm
Zal ik weldra zinken


Zelfverkoos verdrinken
(J.W. - Jaren 90)

 Music
 Wende Snijders
Voor alles


Background
Wende Snijders over
Voor alles
Een gedicht van
Joost Zwagerman

maandag 2 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9)

Sterker door strijd
Tweede paasdag 2018. Mooi. Maak ik toch maar mee! Uiteraard geen dag eerder, geen dag later... Er staat me veel te doen. Deze week een ondernemersplan opstellen en toesturen naar de Kamer van Koophandel voor het maken van een afspraak voor een gesprek. Tegelijk ook bezig met het ontwerp van een website. Wat er uit rolt, zal nog wel blijken. En nog andere zaken. Daarover een andere keer.

Christelijke feestdagen gaan niet ongedacht aan me voorbij. Niet gedachteloos. Daarom volsta ik vandaag met een vertaling van mijn hand van een korte lezing van Rudolf Steiner. Zie hieronder. De spreker sloeg een wezenlijk Parsifal thema aan. Zeer leerzaam naar mijn idee.

Drie kanten van het bestaan


Lezing van Rudolf Steiner
Uit: Das christliche Mysterium
GA 97, bladzijde 275 tot en met 278
Keulen, 4 december 1906


Aan de wereld waarmee we te maken hebben kunnen drie aspecten worden onderscheiden. Ten eerste zoals ze zich van de buitenkant aan ons voordoet, ten tweede zoals wij ze in ons beleven en ten derde hoe ze in wezen zelf is.

Onze zintuigorganen brengen ons het aspect zoals ze zich van buiten aan ons voordoet onder ogen:
a. de wereld van de vormen en gestalten in de anorganische natuur, de minerale wereld;
b. de levende, organische natuur, de plantenwereld;
c. de gevoelende, gewaarwordende natuur, de dierenwereld;
d. en de denkende natuur, de mensenwereld.


Van buitenaf doen ze zich aan ons voor als de wereld van de waarnemingen (percepties), en wij nemen deze wereld van het verschijnsel, van de waarneming met onze zintuigen op. Onze zintuigen zijn de toegangspoorten, waardoor de uiterlijke wereld bij ons binnentreedt. Als wij onze zintuigen niet hadden zou de wereld van de vormen, van de gedaanten voor eeuwig onbekend, geheim, occult voor ons zijn; dan zou ze voor ons niet bestaan. Dan zou men ons er enkel over kunnen vertellen en ons daar slechts een globale begrijpelijke beschrijving van kunnen bieden. Maar zolang wij geen zintuigen hebben kunnen we ons nooit een hele rake voorstelling van vormen en gedaanten van de uitwendige wereld – de buitenwereld - maken. Wat wij nu kijkend, horend, bevoelend en tastend, door geur en smaak in ons opnemen, zou er voor ons dan niet zijn. De uiterlijke wereld zou dan in duisternis verhuld blijven. We zouden ze slechts kunnen vermoeden aan de hand van beschrijvingen van diegenen die ze wel kennen en ons een globaal maar nooit een precies beeld daarvan geven. Voor altijd was deze gedaantewereld een occulte wereld voor de mens gebleven als zijn zintuigen zich niet hadden geopend om haar op te nemen. Zijn zintuigen moesten zich ontsluiten opdat toegang tot deze buitenwereld mogelijk werd.


Het waarnemen van de zintuiglijk waarneembare wereld is een stadium in de mensheidsontwikkeling die ze vroeger nog niet had bereikt. Er bestond een tijd waarin de menselijke zintuigorganen zich nog niet naar buiten toe hadden geopend. Toen kon de mens de gedaantewereld nog niet waarnemen; toen kon hij niets van buiten waarnemen; toen leefde hij nog helemaal in zijn van de wereld afgesloten binnenste, zoals we dat nu nog kennen met onze gewaarwordingen.


Nog altijd vinden wij in dit gevoelsleven het tweede aspect van de wereld. Door het waarnemen van de uiterlijke gedaantewereld met onze zintuigen ontstaan in ons innerlijk gewaarwordingen. Zoals we met onze zintuigen de buitenwereld waarnemen, zo beleven we met onze ziel de indruk die deze buitenwereld op ons maakt. In de mate waarin onze ziel en haar organen zijn ontwikkeld, zal deze eigen gevoelswereld – ons innerlijk leven – ons tot bewustzijn komen. Hoe verder de mens is ontwikkeld, hoe sterker hij deze buitenwereld ook in de ziel beleefd als gevoelswereld, des te rijker zijn de beelden ervan die in zijn innerlijk opstijgen, des te ordelijker en harmonischer gaan ze door zijn binnenste heen. Om zich de buitenwereld geheel eigen te maken moet de mens een sterke en harmonisch gevormde en vertakte ziel hebben, een geschoold ziele-organisme. Hoe veelzijdiger de mens zijn zieleleven ontwikkelt, hoe veelsoortiger de buitenwereld zich in afwisselingsvolle beelden in de ziel zal weerspiegelen. De buitenwereld duikt dan in onze ziel onder en verrijst daar als een schoon, harmonisch, levensecht, afwisselingsrijk geheel.


Terwijl de mens met het waakbewustzijn zijn speciale aandacht op de buitenwereld richt en die aanvankelijk slechts chaotisch als gewaarwordingen van binnen voelt opduiken, moet hij dit chaotische proces van optredende gewaarwordingen leren te ordenen en een passende plaats geven, leren ze tot een bewuste relatie tot de buitenwereld te brengen en daarmee een harmonisch geheel samen te stellen. Hij moet leren de innerlijke wereld van zijn ziel onder controle te krijgen. Pas dan wordt ze zijn eigen wereld en zijn eigendom, waarin hij bewust en naar eigen wil kan leven. In het droomleven duikt de mens in zijn binnenwereld onder. Dan is hij onttrokken aan de zintuiglijk waarneembare wereld en overgeleverd aan de chaotische werveling van zijn gewaarwordingswereld, die in beelden in hem opduikt. In de mate waarin hij zijn gewaarwordingen ordent worden ook zijn droombeelden een passende plaats toebedeeld en betekenisvol.


Wat nu in zijn ziel tot binnenwereld – innerlijk leven – is geworden, dat is het aspect van de omgeving zoals hij ze gevoelt. Die staat tegenover het aspect van de waarnemingen, waarbij aan zijn zintuigen de omgeving blijkt.


Nu draagt de wereld echter ook nog een ander aspect, namelijk het aspect hoe ze werkelijk is. Het is het eigenlijke aspect van het ware zijn van de wereld, zoals ze naar haar eigen wezen is. Wanneer de mens de ingeslagen weg verder vervolgt komt hij bij dit aspect. Als bij hem gewaarwordingen zijn ontstaan in zijn eigen innerlijk uit heldere zintuiglijke waarnemingen en wanneer hij deze gewaarwordingen harmonisch heeft geordend en in een schoon ritme heeft gebracht, dan voeren deze gewaarwordingen hem weer naar buiten de wereld in. Ze slaan tussen zijn ziel en de wereld een brug. Terwijl de wereld zich door zijn zintuigen heen over hem uitgiet, zo giet hij nu zijn ziel over de wereld uit door het denken over die wereld. Zijn gewaarwordingen giet hij in gedachten en zijn gedachten dringen binnen in de omgeving. Zo is de keten gesloten tussen wereld en mens en mens en wereld.


Buiten is de wereld en de gewaarwording is binnen, in het innerlijk van de mens. De gedachte is in beide. Met het denken verenigt de mens zich met de hele wereld. Want (1) het werelddenken en (2) zijn denken zijn één geheel. Zo wortelt de mensheid met zijn waarnemingen in het zintuiglijk bestaan. Zo groeit ze, doordat ze uit de zintuiglijke wereld indrukken ontvangt en deze zich in de ziel tot gewaarwordingen, tot beelden ordenen, tot ritme komen en zich tot zielsmatig leven omvormen. Zo bloeit ze doordat ze uit deze beelden en waarnemingen de wereldgedachten leest, begrijpt, concludeert, voelt en ontdekt, welke in ieder denkend mens nieuwe bloesem krijgt.


Aan alle mensen ligt een fysieke zintuig- en gedaantewereld ten grondslag. Voor iedereen is het dezelfde wereld, dezelfde basis, dezelfde grond waarop allen omhoog groeien. En iedere menselijke individualiteit afzonderlijk zuigt uit deze gemeenschappelijk bodem krachten op voor zijn bijzondere ontluiken. De op zichzelf staande menselijke individualiteiten zijn als vele en verschillend geaarde stammen die op één bodem groeien en, elk met zijn eigen zieleleven, de uit die bodem opgenomen krachten op eigen bijzondere manier verwerken. Maar daarboven tot bloei komend, in de wereld van de gedachten, vormen allen één groot geheel, een wonderbaarlijk deinende bloesemzee, iedere bloesem een weerspiegeling van de voornaamheid van het werelddenken, de één de ander aanvullend, zich invoegend als schakel van de totale ketting, als juweel in een kroon van juwelen, als golf in een zee van wereldgedachten.


Beneden een geheel: de fysieke wereld. Boven een geheel: de geesteswereld. Daartussen omvorming van het lagere in het hogere in de vele individualiteiten: de zielewereld.


In haar eenvormigheid is de fysieke buitenwereld een spiegelbeeld van de geesteswereld. Een spiegelbeeld van de geesteswereld is de zielewereld van de mens in zijn verscheidenheid. De totale grote buitenwereld wordt in iedere mensenziel een bijzonder kleine wereld, en wordt, in alle mensenzielen in gedachten naar buiten tredend, weer tot een groot geheel. Zo gaat de kosmos een weg door de microkosmos, om als nieuwe meer volmaakte kosmos uit het geheel van microkosmossen tevoorschijn te komen.



Music
Joe Jackson
You Can't Get What You Want
(Till You Know What You Want)

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Pensées – 11 augustus 2018

Dixit – 10 augustus 2018

Bestemmen – 6 augustus 2018

Antroposofen en politiek – 16 juli 2018

Cup of Tea 2 juli 2018

Fresh – 22 juni 2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate