zondag 13 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie

Richard Dawkins
Vormen van onverdraagzaamheid en niet of moeilijk te verteren gedragsvormen. Laat ik er één bij de kop pakken deze keer: arrogantie. Die tiert tegenwoordig welig nietwaar? Steiner koppelde indertijd een aardig bedachte nastrevenswaardige deugdzin aan arrogantie; twee polen (uitersten) en één verbindende midden-as: (1) onbewustheid – (2) zelfbewustheid – (3) arrogantie. Een tekort aan zelfbewustheid hangt direct samen met onbewustheid en een teveel, een overmaat aan zelfbewustheid met arrogantie.

Dit wat de psychologische kant van de zaak betreft. Daarover staan natuurlijk al vele jaren lang hele bibliotheken volgeschreven. Zelf diepte ik dit onderwerp indertijd ietwat nader uit met dit korte opstel (Schaduwzijden, Antroposofie in perspectief) en deze korte spreuk (Oprecht, Antroposofie in perspectief). In taalkundig opzicht zij in dit verband nog opgemerkt dat de term arrogantie, voor zover bekend, pakweg vanaf de zestiende eeuw in het Nederlandse taalgebruik in zwang raakte en afstamt van de Latijnse term arrogans (zich toe-eigenen, zich aanmatigen); bron: van Dale etymologisch woordenboek.

Onder andere Steiner behandelde en benoemde ook spirituele en geestelijke aspecten, verbonden aan het fenomeen arrogantie. Maar die laat ik in dit blogbericht onbesproken. Richt me nu op massa-psychologische, informatie-technologische en genetische kanten, gekoppeld aan dit onderwerp: cultuur van de arrogantie, overmaat aan zelfbewustzijn. Dan kom ik in het kader van dit schrijven uit bij drie beroepsschrijvers: (1) Richard Dawkins, (2) Maarten ’t Hart en (3) John Horgan.

Maarten 't Hart
Niet lang geleden kwam bij een VKblog van Ridzerd van Dijk (Wordpress) Maarten ’t Harts diepgaande ergernis aan optreden en uitstraling van Richard Dawkins ter sprake. ’T Hart had hem een keer ontmoet en gesproken bij een bijeenkomst van de universiteit van Leiden. Bij die gelegenheid vormde Dawkins voor ‘t Hart een waar toonbeeld van onverdraaglijke arrogantie. Hier trouwens een interessant marathoninterview dat ’t Hart jaren geleden afgenomen werd, welke ook die anekdote over Dawkins bevat. ’T Hart sprak er vol afgrijzen en nijd over. Dat is ook wel een beetje ’t Hart ten voeten uit, lijkt het.

Richard Dawkins is de man die in de twintigste eeuw de these van Het zelfzuchtige gen (The selfish gene) introduceerde en populariseerde. John Horgan, hem voerde ik in het blogbericht van gisteren al op, heeft Dawkins een keer geïnterviewd. Een deel van dit interview, meer een soort inleiding erop, valt hieronder te lezen. Dat vormt ook de afsluiting van dit blogbericht. Dit onderstaande tekstdeel van Horgan is zeker de moeite waard om te lezen.

Commentaar van wetenschapsjournalist John Horgan op lezing van Richard Dawkins
Fragment uit verslag van Horgan over een door hem bijgewoonde bijeenkomst in Manhattan
Uit: Het einde van de wetenschap – Over de grenzen van onze kennis (John Horgan, 1996), bladzijde 123 en 124:

“Wat moet een jonge, ambitieuze bioloog doen om in de wereld van na Darwin en de ontdekking van DNA op te vallen? Misschien moet hij nog darwinistischer worden dan Darwin, de darwinistische theorie aanvaarden als een superieur begrip van de natuur, een inzicht dat niet overtroffen kan worden. Dat is het pad dat de aartsuitlegger en reductionist Richard Dawkins van de Universiteit van Oxford is ingeslagen. Hij heeft het darwinistische zwaard messcherp gemaakt, zodat hij elke opvatting die zijn onwrikbaar materialistische, niet-mystieke visie op het leven uitdaagt met één uithaal kan onthoofden. De vastberadenheid van het creationisme en andere antidarwinistische opvattingen lijkt hij te ervaren als een persoonlijke aanval.

Ik ontmoette Dawkins op een bijeenkomst in Manhattan, georganiseerd door zijn literair agent. Hij is een ijselijk knappe man met de ogen van een roofdier, een mesdunne neus en detonerende, rode wangen. Hij droeg een pak dat er duur en handgemaakt uitzag. Wanneer hij zijn fijngeaderde handen uitstak om zijn woorden te bekrachtigen, trilden ze licht. Het waren niet de trillingen van een nerveuze man, maar van een subtiele, succesvolle krijger in de oorlog der ideeën: Darwins persoonlijke gladiator.

Net als zijn boeken straalde Dawkins een superieure zelfverzekerdheid uit. Zijn beweringen leken veelal een impliciet inleidend zinnetje te hebben: 'Zoals elke idioot zal begrijpen...' Dawkins, een atheïst die zich van geen kwaad bewust is, verkondigde dat hij niet het type wetenschapper was dat dacht dat wetenschap en religie twee totaal verschillende dingen waren en daarom rustig naast elkaar konden bestaan. De meeste religies, zei hij, stellen dat God verantwoordelijk is voor het in het leven duidelijk zichtbare ontwerp en doel. Dawkins wilde deze zienswijze met alle macht uitroeien. 'Alle zin komt uiteindelijk voort uit de natuurlijke selectie', betoogde hij. 'Dit is het credo dat ik verkondigen wil.'

Vervolgens spendeerde Dawkins zo'n vijfenveertig minuten aan een uiteenzetting van de ultrareductionistische versie van de evolutie. Hij beweerde dat wij genen zien als kleine stukjes software met slechts één doel: meer kopieën maken van zichzelf. Anjers en jachtluipaarden en alle levende dingen zijn gewoon uitvoerige apparaten die deze 'kopieer-me-programma's' gecreëerd hebben ter ondersteuning van hun voortplanting. Cultuur is eveneens op deze, door Dawkins 'memes' genoemde kopieer-me-programma's gebaseerd.

Dawkins verzocht ons een boek in te beelden met de boodschap: Geloof dit boek en zorg dat je kinderen het geloven, want anders zal je sterven en naar een zeer onprettige plaats gaan, namelijk de hel. 'Dat is een zeer effectief stukje kopieer-me-code. Niemand is zo stom om het gebod "Geloof dit en zorg dat je kinderen het geloven" zonder meer te aanvaarden. Je moet subtieler te werk gaan en het mooier maken dan het is. En natuurlijk weten wij allemaal waarover ik het heb.'

Natuurlijk. Het christendom is eveneens als alle andere religies een uiterst geslaagde kettingbrief. Hoe kon het duidelijker zijn?"

Muziek

11 opmerkingen:

  1. Let wel: dit blogbericht is niet tegen Dawkins gericht. Kan het wel waarderen als mensen onverbloemd en onvervalst voor hun wel dan niet wetenschappelijke opvattingen uitkomen. Wat dan natuurlijk nog niet betekent dat ik het vervolgens of ondertussen inhoudelijk in (1) alles of (2) op onderdelen met ze eens zal of kan zijn. Dat is weer wat anders.

    En wat arrogantie, nijd enzovoort aangaat: dat benader ik graag zo zakelijk mogelijk, als feiten des levens die zich kunnen/zullen voordoen. Vormt wel een opgave, inspanning telkens weer. Ook voor mij.

    Maar goed, gaf in het bovenstaande blogbericht al aan, dat ik daar reeds een keer over schreef met het opstel: Schaduwzijden (Polyhymnia, 13-11-2008).

    Goethe's spreuk: 'afkeer is passief en haat is actief misnoegen, blijft natuurlijk (voor een ieder) van kracht. Algemeen menselijk gegeven, lijkt me.

    Kunst en opgave daarbij vormt daarbij mijns inziens niet in die gevoelens zo op te gaan dat je er in oplost, of er volledig door verteerd te raken, alswel ze te verstaan en begrijpen en er daarmee van te leren. Met alleen maar liefde prediken of veinzen kom je er niet. Ik niet in ieder geval. U/jij wel?

    Nou ja, dit zijn wat ethische overwegingen van mijn kant bij het overlezen en overdenken van de inhoud van het blogbericht hierboven.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. De twee na laatste zin uit de een na laatste alinea in mijn bovenstaande reactie vul ik na herlezing en overdenking als volgt aan:

    Met alleen maar liefde en/of heiligheid prediken of veinzen kom je er niet.

    Inmiddels een passend muzieknummer onderaan het blogbericht toegevoegd.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Overigens vraag ik me af de vertaling van vierde alinea van de geciteerde tekstpassage uit het genoemde boek van John Horgan (bladzijde 123), welke te lezen valt in het bovenstaande blogbericht, wel zorgvuldig is vertaald. Of Henk Moerdijk, vertaler van Horgans boek 'Het einde van de wetenschap – Over de grenzen van onze kennis' daarin niet wat steken heeft laten vallen. Of die tekst niet had moeten luiden:

    'Vervolgens spendeerde Dawkins zo'n vijfenveertig minuten aan een uiteenzetting van de ultrareductionistische versie van de evolutie. Hij beweerde dat wij genen zien als kleine stukjes software met slechts één doel: meer kopieën maken van zichzelf. Anjers en jachtluipaarden en alle levende dingen zijn gewoon uitvoerende apparaten die door deze 'kopieer-me-programma's' gecreëerd zijn ter ondersteuning van hun voortplanting. Cultuur is eveneens op deze, door Dawkins 'memes' genoemde kopieer-me-programma's gebaseerd.'

    Omdat ik niet over de originele Engelse tekst beschik kan ik dit echter niet met zekerheid zeggen.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Ja, dat marathoninterview met Maarten 't Hart, waarin ook zijn ergernis over de verwaande Richard Dawkins ter sprake kwam, herinner ik mij nog goed, hoewel ik totaal vergeten ben bij welke blog van mij het ter sprake kwam. Het was meen ik jijzelf die mij op die interviews attent maakte, als ik mij goed herinner.
    Ook uit dit stuk van John Horgan hier in je blog, komt Dawkins naar voren als een eigenwijze betweter. Nu ja, ik heb verder geen animo om mij te verdiepen in dit soort wetenschappers. Het kan wel zinvol zijn, maar ik heb genoeg andere boeken die ik liever lees, met name Steiner uiteraard.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. @ Ridzerd

    Ja Dawkins is wel erg. Dat is waar. Maar ja, hij is wel eerlijk; op zijn manier dan.

    Met mijn teenage lapdog (10 jaar oude laptop) kon ik je blogbericht met reactieruimte waarin Dawkins ter sprake kwam niet snel genoeg vinden. Was wel een leuke serie over 't Hart op je citatensite, hebben we toen aardig wat over weggepraat.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. @John

    Ik heb alle reacties bij de blogs 'Is Kant riskant?' op aquarius.vkblog.nl nog even bekeken, maar ik kan het ook niet terugvinden. Nu ja, laat ook maar.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Mooie blogs hier! Even bijlezen, ook over von Halle. Maar op voorhand is het onderwerp arrogance goed. Het lijkt op ignorance, wat ik wel de hoofdzonde tegen de H. Geest heb zien genoemd worden.
    Ook 't Hart bezondigt zich aan beide behoorlijk. Maar Dawkins als specimen van deze soort is pregnanter!

    BeantwoordenVerwijderen
  8. @Wiljan45

    Op mij maakt Maarten 't Hart eigenlijk helemaal geen arrogante indruk. Ik weet dat hij van godsdienst en 'het hogere' niets moet hebben en ook filosofie vind hij grotendeels malle onzin, maar toch stoort het mij helemaal niet. Nu is het naturlijk wel zo dat niet iedereen bij het woord arrogantie hetzelfde bedoelt. Maar ik weet wel zeker dat 't Hart niet iemand is die neerkijkt op wat men noemt 'de gewone man.'

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Hé Ridzerd, ik weet dat je over Maarten blogde. Nee, inderdaad, arrogantie is niet echt het probleem voor me bij hem. Maar ja, ik dacht aan een optreden bij DWDD, toen hij de paus aan het uitfoeteren was. Heel laag nivo toen. Echter, ben geen kenner, las 20 jaar geleden nog wat van 'm.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Hoi Wiljan, ik heb die uitzending van DWDD met Maarten 't Hart niet gezien, tenminste ik herinner het mij niet, maar het is waar dat Maarten 't Hart behoorlijk te keer kan gaan tegen met name zijn eigen gereformeerde jeugd en religie en kerk in het algemeen. Hij doet dit echter meestal met veel humor, zonder hatelijk en gemeen te worden, daarom vind ik hem meestal toch wel leuk.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. @ Wiljan

    Welkom op Cahier. Fijn dat je verschillende blogberichten waardeert. Ook fijn dat je reageert en meedenkt. Zelf heb ik de indruk dat 'Hart meer met nijd kampt/kampte en Dawkins meer met arrogantie. Er bestaat wel een relatie tussen die twee affecten, maar ze verschillen wel van elkaar.

    'T Harts optreden bij TV-programma De Wereld Draait Door heb ik gezien indertijd. Het Marathon-interview dat hem afgenomen werd is het beluisteren wel waard. Maakt ondermeer duidelijk dat hij, weliswaar soms schoorvoetend na aansporing, in staat is tot zelfkritiek en er zeker een bepaalde mate van rechtvaardigheidszin in hem leeft. Onderhoudend en levendig vraaggesprek.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate