dinsdag 29 april 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen

Wachter aan de Drempel
Te Rotterdam wordt 18 mei 2014 het derde mysteriedrama van Rudolf Steiner opgevoerd: De Wachter aan de Drempel in Theater Zuidplein. Kijk er naar uit en bereid me er deze keer op voor met (andermaal) bestuderen van Steiners voordrachtenreeks Von der Initiation – Von Ewigkeit und Augenblick – Von Geesteslicht und Lebensdunkel (GA 138; 1912); het bevat acht belangrijke voordrachten die onder meer in het teken staan van de thematiek van dit derde dramamysterie. In die voordrachten wordt ook ingehaakt op een mysteriedrama van Edouard Schuré (1841 - 1929): Rekonstruktion des Mysteriums von Eleusis, eveneens opgevoerd in 1912 bij een zomerfeest te München.

Eduoard Schuré
Honderd jaar later leven deze mysteriedrama’s nog steeds. Althans die van Steiner in ieder geval. Ik zou mijn hand wel willen leggen op de uitgave (1939) Das heilige Drama von Eleusis van Schuré, door Marie Steiner vertaald en door Rudolf Steiner bewerkt. Maar het blijkt moeilijk verkrijgbaar hier in Nederland. Ook Schurés mysteriedrama Die Kinder des Lucifer werd indertijd in München opgevoerd (1909 en 1910) in directe samenwerking met Marie en Rudolf Steiner. Voor iets meer over de draagwijdte van dat drama zie bijvoorbeeld dit redactionele commentaar in het boekwerk Kerngedachten van de antroposofie, bladzijde 248 en 249 en zie daarover bijvoorbeeld ook deze voordracht van Steiner: Die Kinder des Luzifer (GA 54; Berlijn, 1-3-1906). Als het puur om Lucifer en zijn verhouding tot de Heilige Geest en verzelfstandiging van mensen gaat is onder andere Steiners voordracht Luzifer (GA 54; Berlijn, 22-2-1906) buitengewoon informatief. De voordrachtenreeks Der Orient im Lichte des Okzidents. Die Kinder des Luzifer und die Brüder Christi (GA 113) is overigens geheel aan deze thematiek gewijd.

Kunst, religie en wetenschap, hoe verhouden die zich tot elkaar? Waren ze ooit één of waren het altijd al min of meer van elk gescheiden cultuurcomponenten, spreken ze elkaar tegen of vullen ze elkaar juist aan en hoe verhoudt dit één en ander zich tot mysteriewaarheden en inwijding en inwijdingswegen? Bij dit soort vraagstukken kan het goed zijn om ook de volgende tekstpassage uit De filosofie van de vrijheid goed in gedachten te nemen:

Uit: De filosofie van de vrijheid, hoofdstuk 2: 'Het existentiële verlangen naar inzicht', bladzijde 27:

“ […] De geschiedenis van het geestesleven is een voortdurend zoeken naar de eenheid tussen ons en de wereld. Religie, kunst en wetenschap streven alle drie dit doel na.

De religieuze, gelovige mens zoekt in de openbaring die God hem deelachtig laat worden, de oplossing van de levensraadsels waarvoor zijn ik, ontevreden met de wereld van de verschijnselen, zich gesteld ziet.

De kunstenaar probeert de ideeën van zijn ik in de stof te prenten, om wat in zijn binnenste leeft met de buitenwereld te verzoenen. Ook hij voelt zich ontevreden met de wereld zoals die hem verschijnt, en hij probeert het méér dat zijn ik daar bovenuit in zich bergt, in die wereld te belichamen.

De denker zoekt naar de wetten die de verschijnselen beheersen; hij probeert met zijn denken te doordringen wat hij waarnemend ontmoet. […] ”

Mijn ouders en ik
Hoe sta ik hier zelf in? Tja. Als kind reeds, realiseer ik me nu, was ik in diverse kunstvormen en kunstuitingen geïnteresseerd, maar binnen het arbeidersmilieu waarin ik opgroeide kwam ik er niet veel mee in aanraking. Met religie werd ik überhaupt niet grootgebracht. Heb dan ook nog altijd niet veel met kerken en kerkbezoek; kan daar een zeker gevoel van ongemak bij krijgen. In bepaalde opzichten groeide ik op als een soort ‘moderne heiden’. Met mijn ouders had ik een zeer diepe band. Had geen ander ouderpaar willen hebben. Mijn oudste zelfbeeltenis op fotopapier stamt uit 1958. Op deze foto ben ik wel en niet te 'zien'; mijn 'aanwezigheid' spreekt slechts uit een lichte bolling van de buik van mijn moeder die zich hier met mijn vader met een taxi naar het stadhuis van Rotterdam begaf om in het echt te treden. Daadwerkelijk voor de rest van hun resterende leven, zo bleek. Slechts enkele maanden later, 5 februari 1959, kwam ik ter wereld. Onder andere voor hun doorleefde vurigheid en directe oprechtheid, waarbij ook ik niet werd gespaard, ben ik ze zeer dankbaar! Dat heeft me danig gevormd.

En wetenschap…(?), de derde van de genoemde trits. Daarin leef ik in allerlei opzichten op. De kunst van het denken trekt me zeer aan en onderzoek plegen doet me bijzonder veel deugd. Laat me onwillekeurig terugdenken aan een jeugdervaring, een eerste kennismaking met darwinistische denkbeelden, wat kon ik er mee(?), door me opgetekend in de openingsalinea van mijn korte artikel Wereldbeschouwingen en natuurwetenschappen. Uit cultureel tijdschrift Tobias Liefleven, 1991.

Dit jaar (2014) heb ik me aangesloten bij de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap en volg ik de klassenuren in Rotterdam. Maakt veel in me los. Van de meditaties, de voordrachten, recitatie en ambiance gaat naar mijn beleving een zeer krachtige werking uit. Voor mij vormt dit een acceptabele en verkwikkende moderne mysterieschool, zeer wel passend bij antroposofische opgaven in de 21e eeuw. Hiermee bouw ik voort aan mijn  persoonlijke en individuele ontwikkelingsweg.

Proserpina
Proserpina (Persephone) en de Mysteriën van Eleusis. Daar heb ik wat bijzonders mee. Dat spreekt reeds uit een kort gedicht, jaren geleden door me geschreven: Herademing. Uit mijn tekstbundel Boven water. Wat ik er precies mee heb, kan ik misschien een andere keer nader expliciteren. Dat voert nu te ver. Kan misschien ook als een apart onderwerp worden gezien.

Herademing

Een stortvloed van stemmen
die naklinken langs de ruggen van mensen,
zie ik stilhouden en zich scheiden
in de sporen van voetstappen.

Vergeten
de vlucht, de jacht;
vergeten zichzelf.

Voor mij staat
een vrouw met gouden haarlokken;
een stil gelaat,
één uit duizenden.
Ze is nog steeds:

Proserpina.

Ernst Uehli
Als het gaat om een gedegen geesteswetenschappelijke behandeling van Griekse mythen in relatie tot de Griekse mysteriescholen en inwijdingsplaatsen wil ik graag wijzen op de verdienstelijke studies van Ernst Uehli (1875-1959), een vrijeschoolleraar, antroposoof en publicist. En dan in het bijzonder op zijn voortreffelijke boekwerk Mythos und Kunst der Griechen im Geiste ihrer Mysterien (1958/79). Buitengewoon leerzaam, in verband met het hier boven ter berde gebrachte, zijn de volgende hoofdstukken uit dit boek: Eleusis und die dionystischen Mysterien en Welterkenntnis und Mythos die olympischen Götter. En natuurlijk kan ik wat dit aangaat ook van harte de volgende Steinerliteratuur aanraden, uit Het christelijk opstandingsmysterie en de voorchristelijke mysteriën (GA 8), door Stichting Rudolf Steiner Vertalingen in 2000 heruitgegeven als De christelijke inwijding en de mysteriën van de oudheid, de volgende hoofdstukken: Mysteriën en de mysterie-wijsheid en Plato als mysticus.

Voorafgaand aan mijn gebruikelijke muziekverwijzing sluit ik dit artikel af met een volgend tekstcitaat uit het hoofdstuk Welterkenntnis und Mythos die olympischen Götter uit het genoemde boekwerk van Uehli.
Uit: Welterkenntnis und Mythos die olympischen Götter. Bladzijde 24 en 25 uit het boek; en bladzijde 12 en 13 uit het gedigitaliseerde hoofdstuk Welterkenntnis und Mythos die olympischen Götter:

“ […] Der griechische Mythos unterschied also zwei verschiedene Göttergeschlechter, die oberen und die unteren Götter. Der Kreis der oberen, der Volksgötter, umfaßte die Zwölfheit der Olympier. Die unteren Götter waren diejenigen des Ursprunges, welche den Menschen geschaffen haben; man nannte sie auch die Unterirdischen. Die oberen, die sinnenden Götter haben mit den unteren, den Ursprungsgöttern, das gemeinsam, daß beide die Titanen in den Tartaros warfen. Ihre Verschiedenheit trägt auch der Mensch in sich, der, dem Weltbewußtsein der Griechen entsprechend, selber als ein Abbild der beiden Göttergeschlechter angesehen wurde. Alles, was die menschliche Gestalt, die menschliche Gesamtorganisation betrifft, miteingeschlossen alles, was im Unterbewußtsein vorhanden ist, wurde den unteren, den Ursprungsgöttern zugeschrieben. In allem dagegen, was den Umfang des menschlichen Bewußtseins, was den rasch bewegten Gedanken ausmacht, erlebte man das Herrschaftsgebiet der oberen Götter. Das wahre Wesen des Menschen hatte Anteil an diesen zwei völlig von einander verschiedenen Göttergeschlechtern. Den unteren Göttern gehörte er in umfassendem Sinne an, weil er mit seiner Organisation und dem unterbewußten Teil seines Wesens aus deren Weltschöpfung hervorgegangen war und sich als Glied derselben wußte. Den oberen Göttern dagegen gehörte er an durch den Ablauf seines tagwachen Bewußtseins, den Ablauf seiner Gedanken. Die mythischen Schöpfungsbilder der Griechen lassen den Unterschied, ja den Gegensatz zwischen diesen Göttergeschlechtern klar hervortreten. Die Ursprungsgötter besaßen die Macht, aus ihrer Urgewalt heraus die Welt zu schaffen, die Wirklichkeit des Weltenwerdens entstehen zu lassen. Die olympischen Götter haben diese Macht nicht. Ihr sinnendes Wesen spiegelt nur das Weltenschaffen der Ursprungsgötter, und weil sie nur Bewußtseinslicht entzünden können, sind sie obere Götter, die im Lichte wesen und wirken; sie sind Lichtträger, oder anders ausgedrückt, luziferische Götter.

Zu den weltschaffenden unteren Göttern konnte man nur durch die Einweihung gelangen. Sie waren die eigentlichen Mysteriengötter, die großen Unterirdischen. Das Geheimnis der unteren Götter wurde in den Mysterien streng bewahrt. Wer sie durch die Einweihung kennen lernte, der wurde unter Androhung der Todesstrafe zum Schweigen verpflichtet. Ein solcher Eingeweihter hatte dadurch Kenntnis vom Weltenwerden und vom Weltenursprung erlangt, aber auch von dem wahren Ursprung und Wesen der Volksgötter. Es kann auffallen, daß Homer, der gerade die olympischen Götter in ihrer Erhabenheit, aber auch in ihrem vermenschlichten Wesen mit vollendeter künstlerischer Meisterschaft zu schildern vermochte, sich über die unteren Götter völlig ausgeschwiegen hat. […] ”
Muziek
1. Proserpina – Martha Mainwright
2. Pastorale - Liesbeth List en Boudewijn de Groot

4 opmerkingen:

  1. Met interesse gelezen, vooral het stuk over je ouders en jezelf. Wat fijn voor je dat je nu veel voeding haalt uit klassenuren.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dank je Leonie! Ja ik, en niet alleen ik, heb iets met de Oud-Griekse cultuur wat nadere opheldering en verwerking behoeft. Dit combineer ik wel met Steiners behandeling van de Bhagavad Gita, vervat in zijn cycli Die Bhagavad Gita und die Paulusbriefe (GA 142) en Die okkulten Grundlagen der Bhagavad Gita (GA 146). In het Engels als hoorboek te beluisteren en te downoalden via deze webpagina's Rudolf Steiner Audio - The Bhagavat Gita and the Epistles of St. Paul en Rudolf Steiner Audio - The Bhagavad Gita and West. Werkt prima op mijn MP3-speler.

      Verwijderen
  2. Nog wat andere literatuurverwijzingen. Op een uitstekende wijze behandelt Steiner de Griekse mysteriën en mythologie ook in de tiende voordracht van zijn voordrachtenreeks Mysterieplaatsen en inwijdingen (GA 232). En dan is daar ook een boekstudie van Willem Frederik Veltman over dit onderwerp: Hellas: herinnering, bezinning, toekomstverwachting.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Sinds vorig jaar volg ik de genoemde klassenuren niet meer vanwege mijn huidige dienstbetrekking. Bezoeken van verenigingsavonden in Rotterdam is er ook niet meer bij. Ook dat is niet meer mogelijk. Zeist bezoeken - hoofdkwartier van Antroposofische Vereniging in Nederland (AViN) - evenmin. En dat is eigenlijk wel goed zo. Voelt niet slecht aan. Ben een man van een eigen weg en, in bepaalde opzichten, een buitenbeentje en outsider. But also faithful and straight forward.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate