vrijdag 29 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 4

Ruïne Kasteel De Sade
Inleiding

Ook het essay Vrij van je natuur – Markies de Sade van filosofe Marjan Slob, één van de essays uit haar bundel Hersenbeest (Uitgeverij Lemniscaat, 2016/17), is interessant en prikkelend. Lezers van mijn blogs komen bij mijn opmerkingen over verscheidene leesteksten van diverse schrijvers regelmatig de kwalificatie ‘prikkelend’ tegen. Dat is dikwijls een goed teken. Doorgaans vind ik dan iemands schrijftekst helder geschreven en het geboden onderwerp belangrijk en actueel. Los van het feit of ik het wel of niet inhoudelijk eens ben met een eventuele stelling en het betoog van de schrijver. Mij gaat het om de zaak. Een kwestie kan van verschillende gezichtspunten uit worden bezien en behandeld. Met verschillende uitgangspunten, eigen vertrekpunten, kunnen mensen ten aanzien van zekere kwesties en vraagstukken een eind met elkaar oplopen om te zien waar ze samen uitkomen; om te kijken wat zich voordoet als ze, impliciet of expliciet en direct of indirect, over één en ander van gedachte wisselen.

Marjan Slob
Het essay telt tien bladzijden. Eerst behandelt Slob de fenomenen vrijheid en onvrijheid. Wat maakt een mens vrij en wat maakt of houdt hem onvrij, wordt hem tot keurslijf? Dat hangt met name samen met wel dan niet zichzelf meester zijn of meester worden. Daarover plaatst ze de volgende opmerking, waaraan ze direct een ethisch punt koppelt, een waterscheiding tussen goed en minder goed en onjuist of zelfs kwaad handelen. Prelude. Zo werkt ze trapsgewijs in haar essay naar handelwijzen en fantasieën van De Sade toe.


Uit: Hersenbeest; Vrij van je natuur – Markies de Sade; bladzijde 104; Marjan Slob:
“ […] Vrijheid betekent niet alleen dat je doet wat je goeddunkt. Het vereist ook dat je in staat bent om het hoofd te bieden aan impulsen die je eigenlijk kwalijk vindt. Je impuls tot luieren, schransen, afdwalen, wreedheid, ijdelheid, noem maar op. En dat is nog niet zo simpel. Praktisch gesproken niet - dat maak ik althans dagelijks mee. Maar ook principieel niet. Want waarom zou je eigenlijk vrij zijn als je je kleren opruimt, en onvrij als je ze laat slingeren? Vrij als je je beloftes nakomt, en onvrij als je je zakenpartner bedriegt? […] “

Daarmee stelt ze de vraag hoe het precies gesteld is met de relatie tussen ‘vrijheid’ en ‘vrij zijn’ en goed en effectief of ineffectief en onjuist of kwaad handelen. Vervolgens vraagt ze zich wat dat aangaat af 'waarom mensen die niet volkomen impulsief handelen, enigszins vrije mensen, eigenlijk vanzelf op het goede zouden afstevenen'. Een zinvolle vraag. En hierover voert ze de filosoof Socrates (469 - 399 voor Christus) ten tonele die over goed handelen gezegd zou hebben dat het daarbij gaat om verstand en inzicht. Socrates (ik neem aan geparafraseerd door Slob): ‘Als je echt begrijpt wat het goede is, dan doe je vanzelf ook het goede.’ Het omgekeerde zou volgens Socrates, aldus Slob, ook waar zijn: als je iets verkeerd doet, dan toont dat aan dat je het gewoon nog niet goed hebt begrepen. Immanuel Kant (1724 - 1804) zou er een soortgelijke redenering op nahouden:

Uit: Hersenbeest; Vrij van je natuur – Markies de Sade; bladzijde 105; Marjan Slob:
“ […] Immanuel Kant, de Koning van de Verlichting, hield er een soortgelijke redenering op na. Zodra je inziet wat de (morele) wetten zijn, dan handel je ook overeenkomstig die wetten, stelt hij. Voor Kant ben je vrij in zoverre je het goede kunt nastreven. Buiten dit streven, buiten de moraal dus, bestaat vrijheid niet. Daar heerst alleen maar natuurwetmatige noodzakelijkheid. De natuur kent geen kwaad, daar nemen de dingen onbewogen hun loop. […] “

Slob heeft Kant zo begrepen, dat hij in feite stelt 'dat je het goede kunt willen, maar het kwade niet. Dat elk kwaad eigenlijk een tekortschieten is, een gevolg van een nauw perspectief’.

Uit: Hersenbeest; Vrij van je natuur – Markies de Sade; bladzijde 106 en 107; Marjan Slob:
“ […] Het ‘goede’ of het nut dat je najaagt is in dat geval te smal - je denkt bijvoorbeeld alleen aan jezelf, en snapt niet dat je daarmee op langere termijn ook jezelf schaadt (als je roofbouw pleegt op je omgeving zal niets en niemand meer van je houden, werd mij als kind van de jaren zeventig ingepeperd). Je kortzichtigheid maakt je eigenlijk tot een soort kind; je overziet de consequenties van je gedrag niet. Dus als je kwaad doet, geef je daarmee te kennen dat je een gebrekkig inzicht hebt in je ware situatie. Het kwaad is een defect, een falen. Een mens die zijn of haar existentiële situatie waarlijk doorgrondt, wil vanzelf het goede. Noem het welbegrepen eigenbelang, noem het de morele wet - maakt niet uit. Waar het om gaat is dat je je vrijheid goed beschouwd alleen maar kunt - zult - inzetten voor het goede. Kants antwoord lijkt daarmee op de oplossing die Socrates bood. […] “

Rüdiger Safranski
En dan is het moment in het essay gekomen dat Markies de Sade, Donatien Alphonse François de Sade (1740 - 1814), wordt opgevoerd. Er volgt een paragraaf welke de titel De duistere dubbelganger draagt. De Sade is dubbelganger, belichaamde dubbelganger, van wie volgens Slob? Dubbelganger van Kant, tijdgenoot van De Sade. En hier wordt het natuurlijk echt interessant en spannend. Volledigheidshalve vermeldt ze dat de filosoof Rüdiger Safranski na literatuuronderzoek De Sade op zijn beurt had aangeduid als ‘compromitterende neef’ van Kant. Die frase staat opgetekend in Safranski’s boekwerk Het kwaad. Of het drama van de vrijheid (Uitgeverij Atlas, 2003).

De term en het zelfstandig naamwoord sadisme kent vrijwel ieder volwassen mens in Nederland en menig ander land. Het is afgeleid van De Sade. Toepasselijk vanwege diens wrede en gruwelijke fantasieën en deels daadwerkelijk wrede handelwijzen. Het werkwoord sarren (etymologiebank) heeft een verwante betekenis maar andere taalwortels en gaat verder terug in de tijd. Met het blog Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 zal ik een volgende keer dieper op het fenomeen ingaan. Mede aan de hand van het essay van Marjan Slob.


Music
Boudewijn de Groot
Tip van de sluier

6 opmerkingen:

  1. Interessante tekst, John. Maar het roept natuurlijk wel meteen de vraag op: wat is dan goed? Het verplaatst het probleem, naar het mij schijnt, van vrij naar goed...

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hi Michel. Good question and alert remark. Zal er met een volgend blog op in gaan, welke aanstaande donderdag of vrijdag volgt denk ik. Mijn tweede vrije midweek is nu van start gegaan. Ben druk bezig met toebereidselen recensie project boek Mieke Mosmuller (Die Anthroposophische Bewegung). En passant zal ik deze week dus het blog Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 5 plaatsen. Fijn dat je meeleest en meedenkt. Sorry voor de verlate reactie, maar dat zul je wel begrijpen denk ik.

      Verwijderen
    2. Ja Michel, het probleem en het vraagstuk van vrijheid, menselijke vrijheid, kan niet worden overgeslagen. Dat doet Slob overigens ook niet in haar zeer verdienstelijke essaybundel Hersenbeest. Juist niet zelfs.

      En neem bijvoorbeeld de (sociaal) psycholoog en filosoof Erich Fromm (1900 - 1980) die zich op de puinhopen van het geweld van de Tweede Wereldoorlog ernstig heeft afgevraagd hoe het met menselijke vrijheid en onvrijheid is gesteld. Met name getuige zijn boeken De angst voor vrijheid - ja angst voor vrijheid - en Anatomie van de menselijke destructiviteit. Helaas, wat mij betreft helaas, op psychoanalytische basis, maar Fromm was op zijn manier in bepaalde mate echt een originele, moedige en onafhankelijke denker en onderzoeker, die belangrijke kwesties aan de orde stelde. Daarom zijn zijn studies toch het bestuderen en overdenken waard. Bovendien is het niet goed om het gedachtegoed van psychoanalytici zomaar met een penstreep weg te strepen, volstrekt te negeren, omdat ze niet overeenkomen met je eigen denkkader. Zo is bijvoorbeeld ook de paragraaf Opkomst van het fascisme in het Wikipedia artikel over Fromm en zijn werk en ideeëngoed interessant en lezenswaardig. Past als zodanig goed als stof ter overdenking bij het item dat ik in deel 5 van dit meerluik expliciet aankaart (sadisme en sadomasochisme). Hoewel je ook bij dit soort onderwerpen altijd moet bedenken dat het goed is om het symptomatische en het oorzakelijke van elkaar te onderscheiden. Dat zijn niet elkaars synoniemen.

      In het boekwerk Wederkomst en weerstand - Christus in het etherische (Uitgeverij Nearchus CV, 2013), waaraan door mij wordt gerefereerd in het blog Europe & Memoranda (Cahier, 10 oktober 2017), behandelt Rudolf Steiner op scherpzinnige wijze, kritisch en doeltreffend, de psychoanalytische invalshoek met haar onderzoeksterrein van het onbewuste. En naast Kants bekende metafysische trits God – vrijheid – onsterfelijkheid plaatst hij in datzelfde boekwerk Goethe’s minder bekende trits God – deugd – onsterfelijkheid. Bepaald wel betekenisvol. Maar goed, daarover verder uit te weiden zou het schrijven van een apart blog vergen.

      Verwijderen
  2. DE WILSWEG

    Als ik de 4 hoofdpunten van het jaar zou willen duiden middels 4 sleutelwoorden, om de samenwerking tussen hemel en aarde zichtbaar te maken met de bemiddelende rol die de mens daarin speelt, dan zou ik zeggen:


    Herfst, Michael------------Moed,
    Winter,Kerstmis-----------Liefde,
    Lente, Pasen ----------Zelfreflectie,
    Zomer,Pinksteren/St Jan----------Vrijheid.

    Door het ontbranden van de innerlijke Wil en de bijbehorende Moed om de Liefde te zoeken en te dienen, groeit de Liefde. Door Zelfreflectie en de daaruitvolgende erkenning van eigen fouten en beperkingen transformeert die Liefde onze fouten en beperkingen tot werkelijke Vrijheid. Dat is het natuurlijke spirituele ritme van het jaar waar ieder mens bewustzijn voor kan ontwikkelen.

    Het ontbrekende jaarfeest is het feest van Michael (29 september), herfstoverspannend aanwezig in de feestarme 2e helft van het jaar; De feesttijd van de innerlijke moed en de vrije wil van de mens . De mens zal hier daadwerkelijk zelf in actie moeten komen en innerlijk stelling moeten nemen. Juist in dit jaargetijde wordt de mens en de wereld bezocht door demonen die de mens naar beneden trachten te trekken (vooral november en begin december naar eigen ervaring). "Hoedt u voor het boze" is dan ook de waakzaamheids aansporing van Steiner voor de herfst. De Michaeltijd is de jaarlijkse ingang tot de Wilsweg, toegankelijk voor ieder mens van goede wil. Onbewust wordt de weg door velen begaan. Bewustwording ontsteekt het tot leven wekkende Vuur van de Wil.

    Boven de as Michael--Pasen ligt de zomerse, hemelse invloedssfeer en onder die as ligt de winterse, aardse invloedssfeer. De Mens is het bemiddelende wezen dat bewust in beide werelden kán verkeren.

    Moedig en integer Willen in de herfst en transformerende Zelfreflectie in het voorjaar vormen tezamen de helende praktijkweg voor de mens die bewust gaande dóór de Michael--Pasen as, Hemel en Aarde wil verbinden (Wilsweg). Het ontwikkelen van Liefde is de menselijke opdracht. Vrijheid is de door zelfreflectie getransformeerde hemelse vrucht van die Liefde (Kerstmis--St Jan as).


    Vrijheid groeit bij toenemende Liefde in de samenleving (samenwerking-warmte-zorgzaamheid-vriendelijkheid); Het vrij worden van de dwingende destructieve aard van angst, haat en zelfzucht is de werkelijke Vrijheid die in gezamenlijkheid, innerlijk door een ieder persoonlijk, bevochten zal moeten worden ( zie: integriteit als antwoord op een morele crisis 1).

    En als we ons dat realiseren dan zullen we de strijd aan willen gaan met de donkere kanten van zowel de samenleving alswel met die donkere kanten in onszelf. Ook in de natuur speelt dezelfde thematiek zich af in de herfst: vruchtdraging gevolgd door het loslaten en het afsterven van het vergankelijke.

    Uiteraard kan de mens de Wilsweg ten alle tijden bewust of onbewust gaan. Het jaarritme maakt het patroon en de ontwikkelingsfases slechts zichtbaar.
    Evengoed werkt de levensenergie wel, zichtbaar in de natuur, krachtig door dat jaarritme heen en je zal merken, als je je er bewust van wordt, dat het menselijk bewustzijn wel degelijk, als vanzelf in dat jaarritme mee gaat. Bewust met die stroom meegaan maakt het bewustzijn dan ook krachtiger.

    DE WILSWEG IS VANAF DEZE HERFST OPEN EN TOEGANKELIJK VOOR IEDER MENS VAN GOEDE WIL DIE DE WEG BEWUST WIL GAAN.

    Het aantal mensen dat ontwaakt zal de komende jaren groeien en geïnspireerde vurige samenwerking temidden van een ontwortelende wereld, zal het vehikel zijn waarmee de antwoorden op de puzzel van onze tijd gevonden zullen worden.


    LAAT NU DE VUURMACHT VAN MIJN WILLEN MIJN GEESTKRACHT STALEN.
    (uit weekspreuken


    Zie meer bij peterwolfs@blogspot.nl




    BeantwoordenVerwijderen

  3. augustus 2017,

    Er zijn vele, vele boeken volgeschreven over Michael, vooral vanuit antroposofische hoek. Ik heb er daar weinig van gelezen. Ik heb me wat betreft Michael vooral bezig gehouden met het herhalend bestuderen van Steiner en Bock in relatie tot mijn eigen ervaringen. Steiner en Bock konden daadwerkelijk tot me spreken, iets wat me bij latere schrijvers niet vaak overkwam. "Het tijdperk van Michael" (Bock) is één van de eerste Michael geschriften die een diepe indruk op me maakten. Sinds een jaar lees ik ook graag Prokofieff alhoewel hij, begrijpelijk als zijnde een representant van de Zuidelijke Mysteriën, niet veel kon vertellen over de Wilsweg/Saturnusweg omdat het bewustzijn van de Wilsweg uit de toekomst komt, en die praktijkweg gebaseerd is op het hebben van eigen ervaringen waarbij het direct ontwikkelen van Morele Intuïtie door middel van innerlijke moed en zelfreflectie centraal staat (Noordelijke Mysteriën). Daardoor konden Steiner en Bock er ook niet veel over zeggen. Te grote gerichtheid op de traditioneel christelijke- en esoterische kennis (Zuidelijke Mysteriën) is op de Wilsweg immers eerder verwarrend en contra-productief dan behulpzaam, net als de religieuze tradities dat waren voor het verlichte vrijheidsdenken in de 16e-17e eeuw.

    Het Moedig en Integer willen, durven en kunnen volgen van het Geweten, wat betekent: het rechtstreeks willen dienen van de Toekomst, is het enige wat echt een voorwaarde is voor het kunnen gaan van de Wilsweg, welk geloof of welke overtuiging, religieus of atheïstisch je dan ook tot dat punt gebracht heeft;

    De Samenkomst van de Noordelijke Weg (Toekomst) en de Zuidelijke Weg (Verleden) leidt tot de vorming van de Coalitie van alle Mensen van Goede Wil in het Midden, in het Hart (Heden).



    Uit de toekomst komend omdat het Geweten zowel de kern van het beginpunt alswel de kern van het eindpunt is; Het Geweten is eeuwig en onsterfelijk en gaat door het keerpunt van dood en opstanding (Golgotha) om ons, terugkerend vanuit die opstandingstoekomst, bewustzijn van de eeuwigheid te schenken (Wederkomst).

    Het Geweten is de stem van de naderende Wederkomende Christus.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Een bijzondere insteek leg je met je commentaren aan de dag, Peter. Ik denk overigens dat met name Steiner wel het nodige heeft gezegd en geschreven over morele intüitie en met die kwaliteit zeker ook actief in de weer is geweest. Zie om te beginnen de inhoud van zijn geschrift De filosofie van de vrijheid.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Pensées – 11 augustus 2018

Dixit – 10 augustus 2018

Bestemmen – 6 augustus 2018

Antroposofen en politiek – 16 juli 2018

Cup of Tea 2 juli 2018

Fresh – 22 juni 2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate