vrijdag 10 november 2017

Kennistheorie

Als het gaat om kennistheoretische fundering van een antroposofische kennisweg neem ik tevens pennenvruchten van Carl Unger in acht. Zie diens opstel: Das Ich und das Wesen des Menschen (1910). Vandaag door mij geüpload naar mijn website Antroposofie in perspectief.

In het redactioneel commentaar (GA 127; bladzijde 251) behorend bij een tekstweergave van Rudolf Steiners lezing Aphorismen über die Beziehung von Theosophie (Anthroposophie) und Philosophie (GA 127; Praag, 28 maart 1911; bladzijde 137 t/m 152) wordt aangegeven dat Steiner met betrekking tot een zeker element van een deel van zijn bespreking over relaties tussen subjectiviteit, objectiviteit en voorstellingen (GA 127; bladzijde 146 en 147; eerste alinea van bladzijde 147) in een notitie zou hebben verwezen naar de begrippen “ik” en “niet-ik” zoals die worden behandeld in Carl Ungers betekenisvolle opstel Das Ich und das Wesen des Menschen (Antroposofie in perspectief).

Een eerder door Rudolf Steiner geboden referentiepunt aangaande kennistheoretische fundering van een antroposofische kennisweg staat opgetekend in Steiners schrijven Lebensfragen der theosophischen Bewegung: Theosophie und gegenwärtige Geistesströmungen (GA 34; 1908). Ter illustratie een citaatdeel daaruit, Rudolf Steiner (GA 34; bladzijde 287 en 288):

" [...] Es gibt für den Menschen der Gegenwart zunächst drei Beweggründe, durch die er zur Annahme der theosophischen Vorstellungsart gelangen kann. Der erste ist ein gewisses gesundes Empfinden für die Wahrheit dieser Denkrichtung. Der zweite ergibt sich aus dem Betreten des Weges, welcher in diesen Heften als derjenige zur «Erlangung von Erkenntnissen der höheren Welten» vorgezeichnet wird. Der dritte ist ein bis in die letzten Konsequenzen vorschreitendes, allseitig gründliches Philosophieren. [...] "

Voor belangrijke bijzonderheden over deze drie beweegredenen, drie motieven of drijfveren ('drei Beweggründe') om te komen tot acceptatie van een antroposofische voorstelling van zaken en voor een duiding van hun betekenis en onderlinge verhoudingen leze men dat geschrift in zijn geheel (GA 34; bladzijde 286 t/m 298).

Welbewust laat ik het thema en verschijnsel sadisme hier op Cahier even rusten. In een nog volgend deel van het meerluik Filosofie, wetenschap en antroposofie kom ik daar zeer zeker op terug, want dat onderwerp is uit algemeen-menselijk oogpunt bezien buitengewoon relevant.

Mieke Mosmuller
Volgende week vrijdag ga ik naar een lezing van Jesse Mulder te Driebergen-Zeist: Ik denk – Het denkt in mij: universaliteit en individualiteit in het denken. Eens kijken wat Mulder hierover te vertellen heeft. Zal aandachtig luisteren.

En over twee weken woon ik te Rotterdam een lezing van Mieke Mosmuller bij: Het manicheïsme en de antroposofie. Kennelijk leeft dit thema in Rotterdamse gelederen. Persoonlijk had ik zeker haar lezing Europa's opgave tussen Oost en West willen bijwonen om te zien wat daarbij haar insteek is en hoe zij dat actualiseert. Maar op dinsdagavonden kan ik niet, bovendien is Arnhem is voor mij danig uit de buurt.

De recensie die ik schrijf van Mosmullers boek Die Anthroposophische Bewegung is bedoeld voor publicatie in het februari 2018 nummer van het ledentijdschrift Motief.




Book Review
Liz Attwell
over Rudolf Steiners geschrift
De Filosofie van de vrijheid (GA 4)

2 opmerkingen:

  1. Mededeling

    Goed nieuws. Kwam vandaag in mijn vizier. Mieke Mosmullers boek Die Anthroposophische Bewegung (Uitgeverij Occident, 2017) is inmiddels ook naar het Nederlands vertaald en verkrijgbaar! Zie: De anthroposofische beweging (Uitgeverij Occident, 2017).

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Toelichting

    Steiner spande zich buitengewoon in om (1) antroposofie, geesteswetenschap, van een gezond filosofisch fundament te voorzien; ook zette hij er op in om (2) filosofie en filosofisch denken met inbegrip van antroposofische ontwikkelingsdoelen en met volle inachtneming van (natuur)wetenschappelijk denken weer op eigen benen te plaatsen, tot wederopstanding te brengen. Two sides of the same coin.

    Behoeft 'werken in (en vanuit) de hogere wereld', geestesonderzoek, geesteswetenschap en initiatiewetenschap komen daarbij samen, een stevige basis, a real body, een dragend skelet? Volgens Steiner wel en ik sluit hiermee aan op zijn eigen terminologie. Zo drukt hij het uit in zijn belangrijke geschrift Filosofie en antroposofie (GA 35; Uitgeverij Christofoor, 1991). Hieronder volgt een tekstfragment uit dit geschrift waarin hij in dat kader met name de verdiensten van Carl Unger prijst.

    Uit: Filosofie en antroposofie (bladzijde 102)

    " [...] Wanneer U werken uit de scholastiek doorneemt moet u dikke boekdelen van definities doorwerken en dat vindt men in de huidige wetenschap zeer onaangenaam; daarom beschouwt de moderne wetenschapsbeoefenaar de scholastici als schoolvossen en daarmee hebben die afgedaan. Hij beseft helemaal niet dat de ware scholastiek niets anders is dan de gedegen uitwerking van de gedachtenkunst, en wel zodanig dat deze gedachtenkunst een fundament kan vormen voor het werkelijk begrijpen van de werkelijkheid. Terwijl ik dit uitspreek zult u met mij meevoelen dat het een grote weldaad is wanneer er juist binnen de Antroposofische Vereniging mensen zijn die er op de allerbeste (kennistheoretische) wijze naar streven de kennistheoretische principes uit te werken. En als we juist hier in Stuttgart een buitengewoon belangrijke medewerker op dit gebied hebben (Carl Unger) dan is dat als een weldadige stroming in onze beweging te beschouwen. Want deze beschouwing zal wat haar diepste intenties betreft haar aanzien in de wereld niet verkrijgen door degenen die die louter mededelingen over de hogere wereld willen horen, maar door zulke mensen die het geduld hebben om zich een gedachtentechniek toe te eigenen die een reële bodem legt voor werkelijk gedegen arbeid, die een skelet verschaft voor het werken in de hogere wereld. Zo zal wellicht juist binnen de antroposofische wereld en vanuit de antroposofie zelf pas weer worden begrepen wat deze scholastiek eigenlijk wilde, waarvan aanhangers en tegenstanders zo'n vertekend beeld gegeven is. Het is natuurlijk gemakkelijker om al wat als hogere werkelijkheid verschijnt met een paar overgenomen begrippen te willen begrijpen dan zichzelf door de begripstechniek een gedegen basis te verschaffen; maar wat zijn daarvan de gevolgen? Je krijgt tegenwoordig vaak een onaangename indruk wanneer je filosofische boeken ter hand neemt. De mensen begrijpen elkaar niet meer wanneer ze hogere zaken bespreken; ze hebben er geen helderheid over hoe ze begrippen gebruiken. Dat had in de tijd van de scholastiek niet kunnen gebeuren, want toen moest men de contouren van een begrip helder voor ogen hebben. [...] "

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Pensées – 11 augustus 2018

Dixit – 10 augustus 2018

Bestemmen – 6 augustus 2018

Antroposofen en politiek – 16 juli 2018

Cup of Tea 2 juli 2018

Fresh – 22 juni 2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate