woensdag 13 juni 2018

Mind You

Homunculus - Goethes Faust
Neurologie en filosofie kunnen als afzonderlijke studies met specifieke eigen studieobjecten worden gepaard met de interdisciplinaire studierichting neurofilosofie. Als zodanig is dat een verbijzondering van een al langer bestaande filosofie van de geest - behandeling van filosofische en wetenschappelijke vraagstukken betreffende lichaam, bewustzijn en geest -, in het Engels treffend aangeduid met Philosophy of Mind. De voortschrijdende ontwikkeling van wetenschap en wetenschapsbeoefening zoals die zich de afgelopen zes eeuwen heeft afgetekend, brengt steeds specifiekere studievarianten en daarmee verbonden onderzoeksvragen, onderzoeksgebieden en reflectiemateriaal voort.

In het blog Kneedbare hersenen (Antroposofie Magazine, 6 juni 2018) treedt de antroposoof Arie Bos naar voren als neurofilosoof en kondigt hij aan dat hij komende maanden een aantal blogs zal gaan schrijven over de menselijke hersenen. Het onderwerp is voor hem sinds de aanvang van de 21e eeuw uitgegroeid tot een ware queeste. Zullen zijn blogs worden afgedrukt in Antroposofie Magazine?

Verleden week donderdag kocht ik bij boekhandel Donner ook Bos’ boek Gebruik je hersens! (Uitgeverij Christofoor, 2018). Twee jaar geleden hield Bos voor de Technische Universiteit Delft de interessante lezing Mijn brein denkt niet. Ik wel! (Inclusief beantwoording van vragen van toehoorders.) Zie en beluister hieronder:


Lezing van Arie Bos
Mijn brein denkt niet
Ik wel!


De titel van deze lezing komt overeen met zijn eerder verschenen boek Mijn brein denkt niet, ik wel (Uitgeverij Christofoor, 2014). Goed dat deze waardevolle lezing is geüpload naar YouTube. De inhoud van zijn nieuwe werk Gebruik je hersens! is opnieuw interessant. Zie bijvoorbeeld het volgende tekstdeel, de eerste alinea van de paragraaf Je verandert voortdurend je hersenen.

Uit: Gebruik je hersens! (Uitgeverij Christofoor; bladzijde 14 en 15); Arie Bos:

Je verandert voortdurend je hersenen

Maar hoe kan dat eigenlijk? Hoe is het mogelijk dat de verbindingen in je hersenen kunnen veranderen? Dat komt omdat wat we gewoonlijk ‘zenuwverbindingen’ noemen, juist geen echte verbindingen zijn. Er zit altijd een spleetje tussen het einde van de uitloper van de ene zenuwcel (die je ziet op afbeelding 3 (bladzijde 12), het bundeltje zenuwuiteinden , ‘eindknoppen’, rechtsboven) en de andere zenuwcel waarmee de ‘verbinding’ wordt gemaakt. Wat we een zenuwverbinding noemen is dus een spleetje en dat spleetje heet ‘synaps’ (zie afbeelding 14; bladzijde 58). Als de prikkel van een zenuw bij de synaps aankomt, kan die dus niet zomaar verder naar de volgende zenuw. Er worden door de prikkel bij synaps stoffen vrijgemaakt – boodschapperstoffen of neurotransmitters – die oversteken naar de andere zenuw. De neurotransmitters komen wat uitvoeriger ter sprake in het hoofdstuk over gevoelens. Als de prikkel sterk genoeg is zodat er genoeg transmitterstof wordt aangemaakt, of er komen verschillende prikkels tegelijk aan van verschillende zenuwen, zorgt dat ervoor dat in de volgende zenuw weer een elektrische prikkel ontstaat die verder kan. Als die kloof er niet was, zou een prikkel altijd doorgelaten worden. Dat is nu niet het geval. De sterkte van de prikkel maakt dus uit wat er verder met die prikkel gebeurt. […] “

Als je dat tekstdeel vergelijkt met de volgende openingsalinea van Bos’ genoemde blog Kneedbare hersenen, kun je het idee krijgen dat hij de betekenis van (1) de spleet van de synaps tot een cruciaal onderzoeksthema heeft gemaakt. Zoals bekend zijn (2) plasticiteit en (3) functies van de linker en rechter hersenhelft voor hem evenzeer key issues. Vergelijkingsmateriaal: een kort interview dat Gwendolyn Bolderink Arie Bos bijna 3 jaar geleden afnam: Arie Bos: 'Wij zijn baas in eigen brein' (Filosofie Magazine, 1-10-2015).

Uit: Kneedbare hersenen (Antroposofie Magazine, 6 juni 2018); Arie Bos:

“ De komende maanden ga ik een aantal blogs schrijven over onze hersenen. Sommige wetenschappers houden vol dat wij onze hersenen zijn en geen vrije wil hebben. Dat klopt niet. Wij zijn niet onze hersenen, maar we vormen ze, om ze vervolgens steeds beter als instrument te kunnen gebruiken. Wij mensen kunnen nee zeggen tegen wat onze hersenen ons voorschotelen. Rudolf Steiner had dat op 2 december 1917 al door toen hij zei: “Als de zenuwen niet onderbroken zouden zijn geweest, zouden wij niet ingeschakeld kunnen zijn in de werking van de hersenen. Daardoor zijn we er zelf bij." […] ”

Vergelijk het vetgedrukte in beide bovenstaande tekstdelen. In de direct bovenstaande blogtekst (webpagina Antroposofie Magazine) refereert Bos aan een notie en uitspraak van Rudolf  Steiner. Het is geen exact Steiner citaat, maar een parafrase van Bos. Heb de lezing van Steiner waaraan Bos refereert het afgelopen weekend met veel belangstelling gelezen en op me laten inwerken. Het gaat om deze voordracht (werkvertaling titel van mijn hand; J.W.): Grensovergang tussen de fysieke en geestelijke wereld in de mens (GA 179; 1e voordracht, Dornach, 2 december 1917).

De exacte uitspraak van Steiner waaraan Bos als ik het wel heb refereert luidt:

Rudolf Steiner, GA 179, bladzijde 14:

“ […] Nun entsteht aber die Frage: Warum ist der Nervenstrang (zenuwbundel; J.W.) unterbrochen? - Er ist unterbrochen aus dem Grunde, weil wir, wenn er nicht unterbrochen wäre, nicht eingeschaltet wären in den ganzen Vorgang. […] "

Ik hoop dat Bos in zijn komende blogs tegelijk de kwestie van sensible en motorische zenuwstelsel aan de orde zal stellen en Steiners kritiek op en afwijzing van de notie en these van een motorisch zenuwstelsel daarin zal meenemen. Wil graag weten hoe Arie Bos daarover denkt.

Inhoudsopgave van Steiners lezing Grensovergang tussen de fysieke en geestelijke wereld in de mens (GA 179; 1e voordracht, Dornacht, 2 december 1917):

GA 179; eerste voordracht, Dornach, 2 december 1917; uitgebreide inhoudsopgave, bladzijde 167:

In de mens is er een grensovergang tussen de fysieke en de geestelijke wereld; het natuurwetenschappelijke denken belet het zicht daarop. Homogene functies van het zenuwstelsel. De mens is een lichamelijke afbeelding van een gecompliceerde geestelijke werkelijkheid. De onderbreking van de zenuwstreng in het ruggenmerg of de hersenen vormt de grensovergang tussen ervaren van het fysieke of het geestelijke. Het spiegelbeeld van de maanachtige kosmos in ons. De grensovergang tussen kennis der natuur en geestelijk beleven. Zinloze begripsvorming. Overeenstemmen of niet overeenstemmen met de werkelijkheid. Met de ontwikkeling van de feiten komt men niet tot het startpunt van noodzakelijkheid, maar door het gevoelsmatig begrijpen van de geestelijke grondbeginselen. Het eenzijdige van begrippen. De voorstelling in verhouding tot de werkelijkheid.

Verder is mijns inziens onder andere in dit verband het hoorcollege van Herman Philipse Neurofilosofie van de geest (Home Academy, 2013) interessant, prikkelend en educatief.


Literatuur


Hoe de stof de geest kreeg – De evolutie van het ik (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2008)

Mijn brein denkt niet, ik wel (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2014)

Gebruik je hersens! (Arie Bos; Uitgeverij Christofoor, 2018)

Algemene menskunde als basis voor de pedagogie (Rudolf Steiner; GA 293; 2e voordracht, Stuttgart, 22 augustus 1919)

Geesteswetenschap en geneeskunde (Rudolf Steiner; Stichting Rudolf Steiner Vertalingen, 1996; 3e voordracht, Dornach, 23 maart 1920)

Geschichtliche Notwendigkeit und Freiheit (Rudolf Steiner; GA 179; 1e voordracht, Dornach, 2 december 1917)

Gezond denken over bewegen – Een verrassende kijk op onze spieren (Leen Mees; Centrum Sociale Gezondheidszorg, 2014)
Het lichtbaken van 1917 - Schets van de drieledigheid in de mens (Rudolf Steiner; Via Libra, 2017)


Music
Wende Snijders
Wat is mijn plan vandaag?


Zangtekst
Wat is mijn plan vandaag?

Wat is mijn plan vandaag?
In dit niemandsland
voelt alles vreemd
Wat moet ik doen?
Waar moet ik heen?

Dagen dwaal ik door de stad,
geen heilig doel, geen helder pad
Ik loop langs grachten, hoeren, alcoholisten,
Anne Frank en haar toeristen,
rode lichten, Westertoren,
en de hoek van de straat
waar ik mijn liefde verloor

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is het plan vandaag?

Wat is mijn plan vandaag?
In dit niemandsland
raast iedereen
Wat gaan we doen?
Waar gaan we heen?

Dagen dwaal ik door mijn hoofd
Geen fantasie geen diep geloof
Ik dwaal door vragen, hoop, herinneringen
laten gaan, opnieuw bezinnen,
vergezichten, open wonden,
en op zoek daar waar ooit de liefde begon

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is mijn plan vandaag?

Wat is er van al mijn dromen gekomen?
Wie kan ik nog op zijn woorden geloven?
Wil ik een kind op de aarde zetten?
Wat klopt er nog van mijn waarheid en wetten?
Hoe ben ik dankbaar voor alle ruïnes?
Hoe aanvaard ik dat wat niet gezien is?

Ik wil bergen verschuiven,
stof verstuiven,
bruggen bouwen,
openvouwen,
kleur bekennen,
geven, laten, falen, landen
beven, opstaan
blijven branden
blijven branden
blijven branden

Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Hoe moet ik leven, waar gaat het heen?
Alles draait
Alles gaat zoals het gaat
Wat gaat vanzelf?
Wat doet iedereen?
Wat is mijn plan vandaag?

1 opmerking:

  1. Leuk blog trouwens van Marc van Oostendorp vandaag: Hoe ik een 7,5 voor Nederlands haalde (Neerlandistiek, 14 juni 2018). In de reactieruimte daaronder heb ik er kort op gereageerd.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate