maandag 10 september 2018

Ecstatic or grounded

Lilith en Faust
Maak even pas op de plaats met weblog Cahier. In de loop van de maand november pak ik de draad hier weer op. Opmaat van Schrijfbureau Bewustzijnsziel gaat nu voor. Voor meer daarover zie bijvoorbeeld mijn bericht Synchroniseren (Schrijfbureau Bewustzijnsziel, 7 september 2018). Heb trouwens nog correspondentieverkeer via e-mail kanalen open staan. Daar richt ik me de komende weken eveneens op. Mensen om wie het in dat verband gaat hebben recht op een antwoord of vervolgreacties van me.

Toch wil ik vandaag het onderstaande op Cahier nog kwijt. Een eruptie. Tegelijk persoonlijk en wat boven het enkel persoonlijke uitstijgt. Sommige zaken laten zich niet louter prozaïsch aanduiden. Dat daarom episch uitgedrukt. ‘k Maak wat mee en dat moet er soms uit.

Spell
William, wiens alterego(?), denkt: Tijd voor ‘toverspreuken’, sfinxachtige schijnbare ongerijmdheid. Laat maar horen, laat maar zien, ...mij zo weten bovendien. Heksennacht.

Desiree (richt zich op zichzelf)
Hoe heet mijn zeggenschap van waar ik voortkom?


Een pad (dient zich aan)
Uit voegen en diepten, dieper dan oppervlak, teisteren tijdsgewrichten de trekken van jouw gelaat; spiegel meer dan je kunt zijn op één enkel ogenblik...


Desiree (geagiteerd)
Waarom klein broedsel? En waartoe? Wat moet ik met gelaatstrekken of rimpels(?) bij uitgerekte of ingeperkte klokslagen? Je spreekt in raadselen... en niet eenduidig. Niet voor mij!


Pad
Spinnijd kan niet keren,
waar het niet kan deren
in webbentaal...,
fors vrouwspersoon, weduwe in spé.


Centaur (beide gadeslaand)
Gemergeld breek ik uit,
gebroken is mijn buit,
zie niets waaraan lach verschijnt.
Waar weg verspert mijn trappelen van ongeduld,
...wil ik niet.


Zwarte weduwe
Mij is verzadigd, mij is mij genoeg;
altijd gewild, constant begeerd,
bekoorlijk verguld in luister.
Kom nader hoevenbeest: fluister(!)
zacht mijn naam voornaam,
breng mijn pracht voortaan,
verlies en plant in mij jouw geestdrift,
als ware ik koninginnen bij,
als ware ik onsterfelijk!


Centaur (zijn hoofd afwendend)
Leven laat mij niet leiden. Mag ik verhoogd mijzelf zien? Zoals eens Chiron in mensgelaat?
Mag nader komen hij die me echt aanspreekt,
wij huldigen en dienen hetzelfde:
ware kunst en ware wetenschap.
Niet zij die fluister, prevel en aanbidding dicteert.
Lilith (eerder Desiree en zwarte weduwe) tot de Centaur
Zwijg en ga ten onder in de barenswee mijner wensen(!),
kom bij mij steevast,
ik paar niet vruchteloos, mijn soort en mijn kroost
vergaat nooit; ...eeuwig, eeuwig leven!

Wat heeft dit nu weer te betekenen, denkt William. Vreemde beelden, vreemde taal. Gaat het wel goed met mij? Hallucineer ik? What’s my journey, what’s my name? When I’ll have a burst of anger or shame? Zal ik het noteren in mijn schrijfschrift? Genoeg! In ieder geval geen ruchtbaarheid aan geven ...en ik heb nog zoveel te doen. Nuchter blijven! Zal Elke straks een e-mail sturen. Wil die schat weer zien.

J.W. (september 2018)

Geesteswetenschappelijke context

Die «Romantische Walpurgisnacht» (Rudolf Steiner; GA 273, bladzijde 38 t/m 58; Dornach, 10 december 1916);

Der  gefesselte  Kentaur (Rudolf Steiner, GA 179; bladzijde 71 t/m 88; Dornach 11 december 1917).


Music
Wende Snijders & Gelders Orkest
Devil’s Pact

Lyric
Devil's Pact

Come Lady, lay with me
Bow your head and say a prayer for me
Bow your head and pray it gracefully
I swam across the rivers, you're my shore
And you can trust me, I'll be coming back for more
Come Lady, sway with me
It's all over with the reveries
The silent watching sunsets over sea
You're out of luck, I know you better than before
I came back, 'cause you keep begging me for more
I'll make you dance, dance untill you lose control
Untill you break all the rules on the floor
I'll make you dance, dance until you let it go
Until you dance like you've never danced before
So make your move and give your soul
You could be playing with the big boys, baby
Go ahead and give it all
I will be right hre waiting
Waiting for you
Come lady, lay with me
Bow your head and say and say a prayer for me
Bow your head and pray it gracefully
You're out of luck, tonight you're damned for sure
Shame on me, but I've coming back for more
- chorus -
Whatever is the remedy
Whatever works to set you free
Whatever breaks the chains, I know
You want it, take it al from me

maandag 27 augustus 2018

Ragnarok

Friedrich Nietzsche 1862
In plaats van mijn vorige blog, Nietzsche’s Philosophers of Perhaps (Cahier, 19 augustus 2018), in de reactieruimte eronder aan te vullen met redactionele noten, lijkt het me productiever en zinvoller om een paar van de noten die ik in gedachten had te verwerken, om te smeden naar een vervolgblog over het betreffende aangesneden thema en haar onderwerpen.

Ondertussen merk ik dat (1) zekere door mezelf geschreven aforismen (ideevorming) en (2) door en voor mezelf ontworpen wilsoefeningen, zie bijvoorbeeld mijn blog Self-respect and development (Cahier, 19 december 2017), in mijn binnenste krachtig doorwerken (ik reciteer en doorleef ze) en echt van invloed zijn op mijn dagelijks functioneren; m’n wordingsgang, gedrag en veerkracht. Misschien een andere keer meer daarover. Nu geen nadere bijzonderheden daaromtrent. Tot zo ver deze kleine ingevlochten dagboektekening.

Terug naar Nietzsche. De filosoof met de hamer. Doel en impact van zijn hamerslagen beschrijft hij zelf in het voorwoord van zijn werk Afgodenschemering (Nietzsche; Götzen-Dämmerung, 1886). Een fragment daaruit:

Uit: Afgodenschemering
Friedrich Nietzsche: 

“ […] Oorlog is altijd de grote wijsheid geweest van alle te zeer in zichzelf geraakte geesten; zelfs de verwonding heeft nog iets heilzaams. Een spreuk waarvan ik de herkomst voor geleerde nieuwsgierigheid verborgen houd, is al sinds lang mijn devies:

increscunt animi, virescit volnere virtus
(het zelfvertrouwen groeit, de kracht neemt door een verwonding alleen maar toe; vers van Furius Antias, opgenomen in Aulus Gellius, Noctes Atticae, 18, 11)

Een andere geneeswijze, een die me onder bepaalde omstandigheden nog beter bevalt, is het uithoren van afgoden… Er zijn meer afgoden op de wereld dan realiteiten: dat is mijn ‘boze oog’ voor deze wereld, dat is ook mijn ‘boze oor’… Hier voor de verandering eens vragen stellen met de hamer en, wellicht, die beroemde holle klank ten antwoord krijgen die op opgeblazen ingewanden duidt – welk een genot voor iemand die zelfs achter zijn oren nog oren heeft, - voor mij, ouwe psycholoog en rattenvanger, voor wie juist dat wat liever stil en onuitgesproken wil blijven, luid en duidelijk moet worden… […] “

Het is beslist de moeite waard om het voorwoord in zijn geheel te lezen (in het bijzonder natuurlijk het hele boek). Zijn inleiding sluit hij af met: ‘Turijn, 30 september 1888, de dag waarop het eerste boek van de Umwertung aller Werthe voltooid werd’. Hiermee doelt Nietzsche op het postuum verschenen strijdschrift De antichrist (Singel Uitgeverijen 2011), dat aanvankelijk het eerste deel moest vormen van zijn nooit gerealiseerde hoofdwerk Umwertung aller Werte (ofwel Der wille zur Macht; Herwaardering van alle waarden).

Rudolf Steiner heeft zich buitengewoon intensief met het werk (en het leven) van Friedrich Nietzsche beziggehouden. Het licht dat hij met wisselend perspectief op Nietzsche wierp is zeer interessant en zegt natuurlijk tegelijk iets over Steiner zelf, als filosoof, antroposoof en mens. Aan Edouard Schuré vertrouwde hij bijvoorbeeld dienaangaande eens toe.

Uit: Rudolf Steiner; Marie Steiner-von Sivers - Briefwechsel und Dokumente 1901 – 1925; Aufzeichnungen Rudolf Steiners, geschrieben für Edouard Schure in Barr im Elsass, September 1907 (GA 262; bladzijde 19): 

Rudolf Steiner (1907):
” […] Toen kwam de episode Nietzsche. Kort daarvoor had ik in vijandige zin over Nietzsche geschreven.
Mijn occulte krachten brachten mij er toe, om de stromingen van de tegenwoordige of verleden tijd ongemerkt in de richting van het waarachtig geestelijke te laten gaan. Men komt niet tot inzicht, wanneer men het eigen standpunt absoluut wil doordrijven, maar door onder te duiken in vreemde geestesstromingen.
Ik schreef mijn boek over Nietzsche zo, dat ik Nietzsches standpunt helemaal innam. Vandaar is het misschien in Duitsland het objectiefste boek over Nietzsche. Als anti-wagneriaan en antichrist komt Nietzsche daar ook helemaal tot zijn recht. […] “

Niet alleen bij een aantal mensen die niet bekend zijn met antroposofie, Steiner is grondlegger van de antroposofie, maar ongetwijfeld ook bij menig antroposoof roept dit tekstdeel serieuze vragen op. Hoe dit te interpreteren? En… is het stuk waarmee Steiner naar eigen zeggen in vijandige zin over Nietzsche had geschreven vastgelegd, gepubliceerd en bewaard gebleven; overleverd? Zo ja, om welk stuk gaat het dan en wat is dan de precieze publicatiedatum daarvan?

Michel Gastkemper plaatste ruim een jaar geleden in de reactieruimte onder mijn blog Genuine (Cahier, 17 april 2017), waarin ik aangaf Steiners geschrift Friedrich Nietzsche, eine Kämpfer gegen seine Zeit (GA 5; 1895) opnieuw ter hand te nemen, de volgende opmerking: 

Michel Gastkemper:
(Cahier, Blog Genuine, reactieruimte, 19 april 2017):
 


“ […] Ja, dat Nietzsche-boek is heel interessant. Het is alleen gemeen dat ze ook een paar latere artikelen van Steiner hebben opgenomen, waarin hij opeens een heel andere mening over Nietzsche heeft... “

Hoe zit dat? In de redactionele commentaren van de uitgaven uit 1963 en 2000 (Uitgeverij Rudolf Steiner-Nachlaßverwaltung) lees ik dat het een wens van Steiner zelf zou zijn geweest om het basisgeschrift dat hij over Nietzsche had geschreven (1895; Weimar, Uitgeverij Emil Felber) later (1921) aan te vullen met: (1) een voorwoord, (2) een herdenkingsrede (gehouden in een kring van de “Kommenden”, 13 september 1900), (3) twee in datzelfde jaar geschreven opstellen (oorspronkelijk opgenomen in de periodiek Wiener Klinische Rundschau) en (4) daarnaast een uitwerking van een polemische tekst, maar dan juist ontdaan van polemiek, welke Steiner eerder had geschreven (1900) over Nietzches idee van een eeuwige terugkeer van het gelijke, bij zijn polemische pennenstrijd indertijd over dat onderwerp met Ernst Horneffer (1871-1954).

Verder geeft de redactie aan dat van 1921 tot en met 1925 geen tijd werd gevonden om dit voornemen tot uitvoering te brengen en kort na het overlijden van Rudolf Steiner, Marie Steiner en Eugen Kolisto wel kans zagen om het plan te verwezenlijken (uitgave 1926); met dien verstande dat in plaats van een nog te schrijven nieuw artikel van Steiner over Nietzsches idee, wat er niet van is gekomen, de inhoud van het 18e hoofdstuk van Steiners autobiografie Mijn levensweg (Uitgeverij Christofoor, 1993) is gebruikt. Zie: Als Gast im Nietzsche-Archiv; Nietzscheana (GA 28) .

In de literatuuropgave van Steiners basisgeschrift wordt Nietsches boek Ecce Homo (Singel Uitgeverijen, 2011) niet genoemd. Dat kon natuurlijk ook niet bij een overzicht van boekuitgaven, het basisgeschrift werd in 1895 en Ecce Home in 1908 gepubliceerd. Ecce Homo (Weblog Friedrich Nietzsche van Stephan Peters) deed en doet bij veel lezers bepaalde wenkbrauwen fronzen. Steiner ziet het als een biografische (zelf)reflectie, een bundel van sprekende levensherinneringen van Nietzsche. In die vorm had hij ze al leren kennen bij zijn werkzaamheden in het Nietzsche archief. In zijn basisgeschrift zweeg hij er erover, maar in de genoemde twee opstellen die aan het geschrift als aanhangsel waren toegevoegd (uitgave 1926, 1963 en 2000) brengt hij ze wel ter sprake. Uitvoerig.

Inmiddels heb ik de meeste van Nietzsches boeken in huis, voornamelijk in digitale vorm, en ik bestudeer ze bijzonder graag. Ze stemmen me dankbaar. Nietzsches eerlijkheid, originaliteit en doortastendheid stel ik zeer op prijs. Mij is duidelijk dat Nietzsche niet ijverde voor louter denken, maar voor een levendig willend denken en denkend willen ter bevordering van ’s mens levenskwaliteit. Uit Steiners basistekst over Nietzsche (GA 5; 1895) wil ik in dat kader het volgende naar voren halen. Het gaat om een tekstdeel afgedrukt op bladzijde 20 van Steiners aan Nietzsche gewijde boek.



Uit: Friedrich Nietzsche, een strijder in gevecht met de cultuur van zijn tijd
GA 5; bladzijde 20
Rudolf Steiner:
“ […] Nietzsche is geen ‘denker’ in de gewone zin van het woord. Voor de indringende en onderzoekswaardige vragen die hij had te stellen over de wereld en het leven, is enkel denken niet toereikend. Voor behandeling van die vragen moeten alle krachten van de natuur worden vrijgemaakt en gemobiliseerd; enkel en alleen een denkende bespiegeling is niet tegen die vragen opgewassen. In enkel uitgedachte redenen voor een opvatting had Nietzsche geen vertrouwen. ‘In mij heerst wantrouwen tegenover dialectiek, zelfs tegenover redenen, motieven’, schrijft hij 2 december 1887 aan Georg Brandes. Wie hem (Nietzsche) vraagt om redenen voor zijn opvattingen, heeft hij het antwoord van Zarathoestra gereed: Jij vraagt waarom? Ik hoor niet bij diegenen die men naar zijn waarom mag vragen. Of een opvatting logisch bewezen kan worden, is voor hem niet maatgevend, maar of ze zo werkt op alle krachten van de menselijke persoonlijkheid, dat ze waarde voor het leven heeft. Een gedachte laat hij alleen gelden als hij ze geschikt vindt om bij te dragen tot levensontwikkeling. Een zo gezond mogelijke mens, zo krachtig, machtig, invloedrijk als mogelijk, zo scheppend als maar mogelijk is, is zijn wens. Waarheid, schoonheid, alle idealen hebben alleen waarde en gaan mensen alleen iets aan in zo verre ze het leven vooruithelpen. […] "

Heb meer op mijn kladblaadje staan om in dit kader te vermelden en behandelen, maar hier laat ik het nu bij. (Wat in het vat zit verzuurt niet.) Reserveer ik dus voor een andere keer. Er staat veel op mijn agenda en ik blijf praktisch.

Music
Wende Snijders
Ask the Tree (of Live)

Solo version

Music
Wende Snijders
Ask the Tree (of Live)
Band version

Lyric
Ask the Tree

You come with a lot of questions
You're asking a lot of things
The world will soon come to it’s ending

You ask what your future will bring
And I've been standing here so long
Watching the turnings of men
Watching the people through rainfall
As all revolutions began
I've seen you kill for the mountains
You've killed for more than a lot
Now the world will soon come to it’s ending
You ask is this all what I got
You crawl your way out of the ocean
You took over the land and the moon
You divided your goods and your evil
Now what are you gonna do

On the wings of faith here we be again
On the wings of faith here we meet again

You wanted to make up for something
Did you have something to prove
You've got your reward
you're the big one
See what it all has come to
You took up your jack from the devil
You sup the sun and the sea
It's time not to finish your business
And leave what is left in peace

On the wings of faith here we be again
On the wings of faith here we meet again

You think of the mice as a problem
You can surrilous surrender a sin
You cry to your gods for redemption
Still you forgot how to pray from within
You crawled your way out of the twilight
Seaking as hard as you can
It's time to say goodbye to your loved ones
And take your farewell like a man
Cause this time there won't be a winner
There won't be an option to choose
The liars, the lazy, the sane and the crazy, the prophets, the givers, the takers all lose
This time there won't be a winner
There won't be an option to choose
The?, the beggers, the saints, and the sinners, the lovers, the haters, the heroes all lose

You come with a lot of questions
You're asking a lot of things
The world will soon come to it’s ending
You ask what your future will bring
And I've been standing here so long
Watching the turnings of men
While everything goes on to ashes
Then it starts over again
You crawl your way out of the ocean
Take over the land and the sea
You'll shake hands with the devil
While thinking what's in it for me
Then the world will come to it’s ending
You will call out the king of kingsname
You will call me with all of your questions
And I will tell you the same thing all over again

zondag 19 augustus 2018

Nietzsche’s Philosophers of Perhaps

Inleiding

Vandaag weer een aforisme; categorie morele fantasie. Mijn morele fantasie is dit jaar verder vrij gekomen. Drastisch, sterk, vitaal. Beter laat dan nooit in het land van ooit. Er staat me veel te doen. Of iets daarvan reeds in dit leven kan worden gerealiseerd en zal worden vergund, zal nog blijken. Doe er in ieder geval alles aan.

Dit blog biedt relevante informatie en stof ter overweging aan lezers die ten aanzien van zekere kardinale ethische kwesties bereid zijn af te dalen in spelonken die meestal worden vermeden.

Eerst volgt mijn eigen kerngedachte, dan twee aforismen van Friedrich Nietzsche (1844-1900) uit zijn werk Voorbij goed en kwaad – Voorspel tot een filosofie van de toekomst (Singel Uitgeverijen, 2011), daarna een zeer bepaalde context van Rudolf Steiner met betrekking tot het blogthema en de strekking van de aforismen in de vorm van twee tekstdelen uit een voordracht en een document.


Mijn overpeinzing

Nog belangrijker dan wat waar is, is wat waar wordt; waar wordt gemaakt. Maar ook het onwerkelijke en leugenachtige, onwaarachtige, kan in zijn uitwerking waar worden. Wat verkommerd is voorbij, allengs in een oogwenk... (En voor wat is dan plots plaatsgemaakt? Wat mag zich dan aandienen?)

Dat een mens als het ware zijn ware wezen mag scheppen, zoveel als mogelijk! En meer dan dat: ook het onmogelijke liefheeft; het schijnbaar schier onmogelijke voor mogelijk houdt..., daarnaar leeft!

Aleister Crowley’s motto was: doe wat je wilt. Thou thyself. Wat je kunt verstaan als: sta je zelf toe of nog duidelijker uitgedrukt: ...geef toe aan je zelf. Ik zeg daarentegen: gebiedt (beheers) je zelf! Control yourself; rule over thyself!

(J.W.)

Twee aforismen van Friedrich Nietzsche

Hieronder betreffende het aangeslagen thema twee aforismen van Nietzsche; aforismen 1 en 2 van Hoofdstuk 1: Over de vooroordelen van de filosofen. Het lezen en overdenken vandaag de dag zeker nog waard.

1.
De wil tot waarheid, die ons tot vele waagstukken zal verleiden, die vermaarde waarheidsliefde waarover alle filosofen tot dusverre met eerbied hebben gesproken: wat een vragen heeft deze wil tot waarheid ons reeds voorgelegd! Wat een wonderlijke, lastige, problematische vragen! Een lange geschiedenis is dat al, - en toch lijkt ze nog maar nauwelijks begonnen. Is het een wonder dat we eindelijk eens wantrouwend worden, het geduld verliezen, ons ongeduldig afwenden? Dat wij van deze sfinx leren ook zelf vragen te stellen? Wie is het eigenlijk die ons hier vragen stelt? Wat in ons wil eigenlijk ‘waarheid’? – Inderdaad we bleven lang treuzelen voor de vraag naar de oorzaak van deze wil, - tot we tenslotte volkomen stil bleven staan voor een nog veel fundamentelere vraag. We vroegen naar de waarde van deze wil. Gesteld dat we waarheid willen: waarom niet liever onwaarheid? En onzekerheid? Zelfs onwetendheid? Het probleem van de waarde der waarheid posteerde zich voor ons – of waren wij het die ons voor het probleem posteerden? Wie van ons is hier Oepidus? Wie sfinx? Het is een rendez-vous, schijnt het, van vragen en vraagtekens. – En wil men wel geloven dat het ons tenslotte voorkomt alsof het probleem tot nu toe nooit gesteld is, alsof wij het voor het eerst gezien, in ogenschouw genomen, aangedurfd hebben? Want er zit een risico aan vast en misschien is er geen groter.

Uit: Voorbij goed en kwaad – Voorspel tot een filosofie van de toekomst; Eerste hoofdstuk: Over de vooroordelen van de filosofen; eerste aforisme

2.
‘Hoe zou iets uit zijn tegenstelling kunnen ontstaan? Bijvoorbeeld de waarheid uit de dwaling? Of de wil tot waarheid uit de wil tot misleiding? Of de onbaatzuchtige handeling uit het eigenbelang? Of het zuivere, zonachtige schouwen van de wijze uit de begerigheid? Zo’n ontstaan is onmogelijk; wie daarover mijmert is een dwaas of erger nog; de dingen van hoogste waarde moeten een andere, eigen oorsprong hebben, - uit deze vergankelijke, verleidelijke, misleidende, onbeduidende wereld, uit deze warboel van wanen en begeerten kan men ze niet afleiden! In de schoot van het Zijn, in het onvergankelijke, in de verborgen God, in het ding-op-zichzelf daarin moet hun grond liggen en nergens anders!’ – Uit dit soort redeneringen bestaat het typische vooroordeel waaraan men de metafysici van alle tijden kan herkennen; waardeschattingen van dit soort vormen de achtergrond van al hun logische procedures; vanuit dit ‘geloof’ zoeken ze naar hun ‘kennis’, naar iets wat tenslotte plechtig ‘de waarheid’ wordt gedoopt. Het fundamentele geloof van de metafysici is het geloof aan de tegenstelling der waarden. Ook de voorzichtigsten onder hen zijn nooit op het idee gekomen om hier op de drempel reeds te aarzelen, waar dat evenwel het noodzakelijkst was geweest: zelfs al hadden ze zoveel lof voor het ‘de omnibus dubintantum’. Men mag zich namelijk afvragen, ten eerste of er eigenlijk wel tegenstellingen bestaan, en ten tweede of die populaire waardeschattingen en waardetegenstellingen waarop de metafysici hun stempel hebben gedrukt, misschien niet alleen maar evaluaties van de voorgrond zijn, voorlopige perspectieven, misschien zelfs perspectieven uit één hoek, van onderaf misschien, kikvorsperspectieven als het ware, om een term te gebruiken die onder kunstschilders gangbaar is? Ondanks alle waarde die het ware, waarachtige, onbaatzuchtige mag hebben is het niet uitgesloten dat de schijn, de wil tot misleiding, het eigenbelang en de begeerte een hogere principiële waarde voor het leven moet worden toegekend. Het is zelfs niet onmogelijk dat de waarde van die goede en gewaardeerde dingen juist hierin bestaat dat zij met die slechte, schijnbaar tegengestelde dingen op een pijnlijke manier verwant, verbonden, verstrengeld en misschien zelfs identiek zijn. Misschien! – Maar wie zou zich om zulke gevaarlijke misschien’s druk willen maken! Daartoe moeten we de geboorte van een nieuw geslacht van filosofen afwachten, met in elk geval een andere, tegengestelde smaak en voorliefde, - filosofen van het gevaarlijke ‘misschien’ in de ruimste zin. En, in alle ernst: ik zie zulke nieuwe filosofen het toneel betreden.
Uit: Voorbij goed en kwaad – Voorspel tot een filosofie van de toekomst; Eerste hoofdstuk: Over de vooroordelen van de filosofen; tweede aforisme

Gerelateerde geesteswetenschappelijke belichting van Rudolf Steiner

In dit verband twee statements van Rudolf Steiner, twee tekstdelen, één uit een document en één uit een voordracht.

1.
“ […] Als een “hogere graad” wordt binnen deze gehele stroming de inwijding van Manes gezien, die in 1459 ook Christiaan Rozenkruis inwijdde: die bestaat in het ware inzicht in de functie en werking van het boze, het kwaad. Deze inwijding met haar achtergronden moet nog lange tijd helemaal voor de massa verborgen blijven. Want waar over haar slechts een kleine lichtstraal in de literatuur door kwam, is er onheil aangericht, zoals door de edele Jean-Marie Guyau (1854-1888), waarvan Friedrich Nietzsche een leerling is geworden. […] “

Uit: Rudolf Steiner; Marie Steiner-von Sivers - Briefwechsel und Dokumente 1901 – 1925; Aufzeichnungen Rudolf Steiners, geschrieben für Edouard Schure in Barr im Elsass, September 1907 (GA 262; bladzijde 24)

2.
“ […] Ook gedurende het aardeleven kan zich een soort van geestelijke dood voordoen, die wordt veroorzaakt door een vervroegde scheiding van geest en lichaam, wanneer het astrale en fysieke gebied door elkaar heen gaan lopen. Nietzsche is daarvan een voorbeeld. In zijn geschrift Voorbij goed en kwaad heeft Nietzsche, zonder het te weten, het astrale terrein omlaag getrokken naar het fysieke vlak. Daaruit ontstaat verwarring en omdraaiing van alle begrippen met dwaling, waanzin en dood als gevolg. […] “

Uit: Kosmogonie - Populärer Okkultismus - Das Johannes-Evangelium - Die Theosophie anhand des Johannes-Evangeliums; negende voordracht, Parijs, 2 juni 1906 (GA 94, bladzijde 64)

Music
Suzanne Vega
Tired of sleeping

Lyric
 Tired of Sleeping

Oh Mom, the dreams are not so bad
It's just that there's so much to do
And I'm tired of sleeping

Oh Mom, the old man is telling me something
His eyes are wide and his mouth is thin
And I just can't hear what he's saying

Oh Mom, I wonder when I'll be waking
It's just that there's so much to do
And I'm tired of sleeping

Oh Mom, the kids are playing in pennies
They're up to their knees in money
And the dirt of the churchyard steps

Oh Mom, that man he ripped out his lining
He tore out a piece of his body
To show us his "clean quilted heart"

Oh Mom, I wonder when I'll be waking
It's just that there's so much to do
And I'm tired of sleeping

Oh Mom, the bird on the string is hanging
Her bones are twisting and dancing
She's fighting for her small life

Oh Mom, I wonder when I'll be waking
It's just that there's so much to do
And I'm tired of sleeping

Oh Mom, I wonder when I'll be waking
It's just that there's so much to do
And I'm tired of sleeping

zaterdag 11 augustus 2018

Pensées

Een overpeinzing van mezelf.

Ik verloochen bij licht en schaduw
mezelf niet.
Zo ken en beheers ik mezelf.
Ik bekrachtig waar inzicht
en eigen moraliteit.

Niet heerszucht,
maar zelfinzicht
maakt zelfbeheerst.
(J.W.) (2018)

Een overpeinzing van Blaise Pascal. (Een passage die Pascal in de mond van een ongelovige legt, die zoekende is.)

429. Dit is wat ik zie en wat mij in verwarring brengt. Ik richt mijn blik naar alle kanten, maar overal zie ik slechts duisternis. De natuur heeft me niets te bieden dat mij geen reden geeft tot twijfel en verontrusting. Als ik er niets in zou zien dat op een God wees, zou ik concluderen dat deze niet bestaat; als ik alom de tekenen van een Schepper zag, zou ik rust vinden in het geloof. Maar omdat ik te veel zie om te loochenen en te weinig om zeker te zijn, bevind ik mij in een beklagenswaardige positie, waarin ik honderdmaal wenste dat zij [de natuur] het ondubbelzinnig zou aangeven indien zij door een God in stand wordt gehouden, en indien de tekenen die ze daarvan geeft misleidend zijn deze helemaal achterwege zou laten; dat ze alles zou zeggen of niets, zodat ik weet waaraan ik mij te houden heb, terwijl ik daarentegen in mijn huidige situatie, waarin ik niet weet wie ik ben en wat ik moet doen, noch mijn plaats noch mijn plicht ken. Mijn hele hart verlangt ernaar te weten wat het ware goede is, om zich daaraan te wijden. Voor de eeuwigheid is geen prijs mij te hoog.
Ik benijd degenen die het geloof hebben en die ik daar zo achteloos mee zie leven; die zo slecht gebruik maken van een gave die ik, denk ik, heel anders gebruiken zou.

Uit: Gedachten (Uitgeverij Boom Uitgevers, Amsterdam, 2009); auteur Blaise Pascal (1623 – 1662); niet ingedeelde fragmenten, 3e serie, gedachte 429

Music
Joni Mitchell
Shadows and Light

Lyric
Shadows and Light

Every picture has its shadows
And it has some source of light
Blindness blindness and sight
The perils of benefactors
The blessings of parasites
Blindness blindness and sight
Threatened by all things
Devil of cruelty
Drawn to all things
Devil of delight
Mythical devil of the ever-present laws
Governing blindness blindness and sight

Suntans in reservation dining rooms
Pale miners in their lantern rays
Night night and day
Hostage smile on presidents
Freedom scribbled in the subway
It's like night night and day
Threatened by all things
God of cruelty
Drawn to all things
God of delight
Mythical god of the everlasting laws
Governing day day and night

Critics of all expression
Judges in black and white
Saying it's wrong saying it's right
Compelled by prescribed standards
Or some ideals we fight
For wrong wrong and right
Threatened by all things
Man of cruelty-mark of Cain
Drawn to all things
Man of delight-born again born again
Man of the laws the ever-broken laws

Governing wrong, wrong and right
Governing wrong, wrong and right
Wrong and right

vrijdag 10 augustus 2018

Dixit

In dit blog iets over het punt van politieke en economische haalbaarheid van brexit. Van wat voor soort brexit zal sprake zijn als die doorgaat? Die van Theresa May: een nog verder te ontkleden White Papers Chequers of een harde brexit onder het motto van beter geen deal dan een slechte deal? Voor zo’n dilemma geplaatst zou mijn voorkeur en die van miljoenen Britten uiteindelijk toch naar het laatste uitgaan: no deal and a real exit. Maar... is dat wel  reëel, haalbaar, wenselijk en verstandig?

De rampscenario’s die daarbij langskomen ontgaan me natuurlijk niet. Ze vliegen je om de oren. En het is me duidelijk dat je die zeker niet allemaal simpelweg kunt afdoen als scaremongering. Toch dringt zich een vergelijking op: de keuze van het Verenigd Koninkrijk indertijd, de jaren '90, om niet deel te nemen aan het EMU project, aan de invoering van de euro als nieuwe munteenheid. Ook daarover waren de Britten verdeeld. Een flink deel achtte het toen niet verstandig om niet mee te doen met de nieuwe muntunie. Hun economische prognoses bij een vasthouden aan het Britse pond stirling waren somber. Geschiedenis leerde echter dat die negatieve verwachting meer op emoties, mogelijk ook op persoonlijke deelbelangen, dan op ware realiteitszin was gebaseerd.

Therese Raphael
Is nu misschien het omgekeerde het geval? Wordt nu iets gewild dat getemperd of zelfs in zijn geheel afgeraden en afgewezen dient te worden? Bezondigen hard brexiteers zich met hun motto: no deal is better then a bad deal aan wishful thinking? Is hun aanname dat zij in korte of relatief korte tijd een onafhankelijke(r) politiek-economische koers kunnen varen met handelsakkoorden gebaseerd op Wereldhandelsorganisatie overeenkomsten een illusie? Dat beargumenteert bijvoorbeeld Therese Raphael in haar nieuwsartikel ‘Computer Says No’ to Jacob Rees-Mogg on ‘no pain’ Brexit - Falling back on World Trade Organisation rules would not be a panacea for Britain (The Irish Times, 10 augustus 2018).

Mijn idee: terugvallen op WTO regels is inderdaad geen panacee, geen wondermiddel dat een pijnloze transitie garandeert. Als men echt uit de EU wil stappen en een goede deal met de EU daarbij niet mogelijk blijkt, zijn zekere pijnlijke offers evenwel onvermijdelijk. Een min of meer pijnlijke route vormt echter niet per definitie een onbegaanbare en utopische weg.

Sophie in ‘t Veld, D66 EU politica, vice-voorzitter van de Europese liberale fractie in het Europees Parlement (ALDE), daarmee de plaatsvervanger van fractieleider Guy Verhofstadt, gaf deze week een opmerkelijk TV interview bij Hard Talk. Het geeft denk ik goed weer hoe menig Europarlementariër en EU bestuurder van progressieve snit grosso modo over brexit, de EU en haar lidstaten, globalisering en natiestaten denkt. Uit dat oogpunt is het onderstaande interview het bekijken en beluisteren zeker waard. 't Veld spreekt wat dat aangaat in dat vraaggesprek (figuurlijk gesproken) geen woord Spaans.


 Hard Talk
Sophie in 't Veld
Augustus 2018


Donderdag 23 mei 2019 zal in Nederland de Europese Parlementsverkiezing voor de zittingsperiode 2019 - 2024 worden gehouden. Mijn stem zal dan zeker niet naar D66’ers Felix Klos of Sophie in ‘t Veld gaan. Of ik dan überhaupt zal stemmen, weet ik nog niet. Weer blanco misschien. Loop in ieder geval niet warm voor verkiezingen van dat orgaan. ‘t Wedervaren van de Britten ligt me na aan het hart.


Music
Suzanne Vega
Predictions
 

Lyric
Predictions

Let's tell the future
Let's see how it's been done.
By numbers. By mirrors. By water.
By dots made at random on paper.

By salt. By dice.
By meal. By mice.
By dough of cakes.
By sacrificial fire.

By fountains. By fishes.
Writing in ashes.
Birds. Herbs.
Smoke from the altar.

A suspended ring or the mode of laughing
Pebbles drawn from a heap
One of these things
Will tell you something.

Let's tell the future
Let's see how it's been done.
By dreams. By the features. By letters.
By dropping hot was into water.

By nails reflecting the rays of the sun.
By waling in a circle.
By red hot iron.
By passages in books.
A balanced hatchet.

A suspended ring or the mode of laughing
Pebbles drawn from a heap
One of these things
Will tell you something.

Let's tell the future
Let's see how it's been done.
How it's been done.

maandag 6 augustus 2018

Bestemmen

Tales of the Foggy Albion
De Britten bepalen het zelf. Werkelijk? Deels? Eensluidend? Dat laatste zeker niet. In hun geval, nog een keer gezegd (Cahier, 26 juni 2016), zou ik voor een harde brexit gaan. Maar of dat er van komt, is maar zeer de vraag. Spannende tijden. Dit gaat verder dan wheelen en dealen (ritselen), er spelen bijzonder grote belangen. Mondiale. Volg het nauwlettend en gelaten. Speculeren doe ik niet. Ligt niet in mijn aard. Wel blijf ik er diep van overtuigd dat het Verenigd Koninkrijk hier hoe dan ook sterker uitkomt. Enkel een gedicht vandaag.

Spiraal

Brits tijdgewricht, enkelvoudig boven;
steels deelbericht, achterkant gebogen;
wil mijn slag niet slagen, weet mijn weten niet;
kan niet alles wagen, zie mijn rug die ziet!

Gevallen kroon zal keren,
verweten wijt van heren,
…schrijdt schreiend door,
…’t andere niet waard.

Mag Duitsland verrijzen?,
gebriesd briezen, amechtig aan Fransozen wind?,
mag Jupiter zich spoeden als folklore wonderkind?
Weet! Weet mijn goede zielen, zielerust tevree. Dat het U mag …spijzen.

Van oor tot oor mijn glimlach nu; grin-grin-grin!;
see my eyes full of touch,
know my sins with every watch,
I tell you not to die, command you not to lie; bin-bin-bin!

Albion does not sink, Atlantic waves
donnot terrify, and when they said we are perfide,
Perfide Albion, I say we rule the waves with mind and body,
always existing and closer shared.

(J.W.)


Music
Anne Briggs
She Moved Through the Fair

Lyric
She Moved Through the Fair

My young love said to me, "My mother won't mind
And my father won't slight you for your lack of kind."
Then she laid her hand on me and this she did say
"Oh, it will not be long, love, till our wedding-day."

She laid her hand on me and she moved through the fair
And fondly I watched her move here and move there
Then she laid her hand on me and this she did say
"Oh, it will not be long, love, till our wedding-day."

Last night she came to me, my dead love came in
And so softly she came, her feet made no din
Then she laid her hand on me and this she did say
"Oh, it will not be long, love, till our wedding-day."

maandag 16 juli 2018

Antroposofen en politiek

Inleiding

Life on Mars. Lift the veil. Het was mijn bedoeling om dit blog verleden week al te plaatsen, maar drukke werkzaamheden en onverwachte omstandigheden verhinderden dat telkens. First things first. Duty remains. Bijkomend voordeel is dat ik de politieke en economische oproer, welke vooral de afgelopen twee weken verdergaand manifest werd, langer kon volgen, alvorens weer naar de pen te grijpen. We kunnen getuige zijn van een forse ommezwaai op het wereldtoneel. Een politiek-economische ommezwaai met een lange termijn impact zonder weerga. 't Vuur smeulde al veel langer, ging al zeker 50 jaar rond, maar werd constant toegedekt en verzwegen onder een dikke warme brei van mooie en verhullende woorden; nu is het echt uitgeslagen. Evident. Open en bloot. En wat levend en wel vlam vat, wil zich, indien bezield, te weer stellen. Ter illustratie het volgende, shakespeareaans.


Observatie en prikkeling

Donald Trump aan de vooravond van zijn ontmoeting met Vladimir Poetin, een ontmoeting die vandaag plaatsvond:


Statement
Donald Trump
' [...] De Europese Unie is een vijand, opponent, mededinger [...] '


Uitgebreider stelde hij het zo, met inbegrip van een positie van Rusland en China:

Vraaggesprek CBS News;
zondag, 15 juli 2018;

geïnterviewde: Donald Trump

" [...] Interviewer, Jeff Glor:
"Wie is je grootste vijand, opponent (Engels: foe) dit ogenblik op wereldschaal?"

Donald Trump:
" We hebben veel vijanden, opponenten denk ik. Ik denk dat de Europese Unie een tegenstander, concurrent is met wat ze ons aandoet via handel. Je gedachten zouden niet uitgaan naar de Europese Unie, maar ze zijn een mededinger. Rusland is in zekere opzichten een tegenstander, mededinger. China is zeker in economisch opzicht een tegenstander, concurrent. Maar dat betekent niet dat ze slecht zijn. Het betekent wat dan ook niet. Ze zijn concurrenten, mededingers, tegenstrevers, rivalen. Zij willen succes en wij willen succes. Wij beginnen het goed te doen. Je ziet dat we de beste werkgelegenheidscijfers hebben. De werkloosheid onder gekleurden en onder Amerikanen van Latijns-Amerikaanse/Portugese/Spaanse afkomst (hispanics) is nog nooit zo laag geweest. Werkloosheid onder vrouwen is lager dan dat de afgelopen 66 jaar het geval was. Onze cijfers zijn geweldig. Ons bruto nationaal product is veel beter dan men dacht. [...] "

Hier zie je een typische, zeg maar uitgesproken Amerikaanse zakenman aan het woord. Type zakenman die instinctief handelt en januari 2017 president werd van de Verenigde Staten. Een andere Donald daarentegen, een Pool, sinds 2014 voorzitter van de Europese Raad (instelling van de Europese Unie), Donald Tusk, pleitte vandaag na een EU-China bijeenkomst te Peking met honingzoete woorden voor behoud en verbetering van een huidige status quo op mondiaal politiek-economisch terrein. Zie diens volgende verklaring:


Statement
Donald Tusk
" [...] Er is nog altijd gelegenheid om chaos
en conflicten te voorkomen [...] "


De volledige verklaring van Tusk:

Verklaring Donald Tusk;
EU-China bijeenkomst;

Peking, 16 juli 2016:

Donald Tusk:
" Op dezelfde dag dat China en Europa elkaar ontmoeten in Peking, zullen de Amerikaanse en de Russische president in Helsinki (hoofdstad van Finland) met elkaar in gesprek treden. Laten we er in Peking en in Helsinki aan denken dat de wereld die we creëren, soms met twistgesprekken, vrede voor Europa en ontwikkeling voor China bracht, en de Koude Oorlog tussen Oost en West beëindigde. China en Europa en Amerika en Rusland hebben de gemeenschappelijke plicht deze toestand niet te vernielen, maar te verbeteren. Om geen handelsoorlogen te beginnen, die in onze geschiedenis zo vaak uitlopen op ernstige botsingen, maar om moedig en verantwoordelijk de op regels gebaseerde wereldorde te hervormen. Er is nog tijd om het niet op conflicten en chaos te laten aankomen. Wij zien nu een dilemma onder ogen: óf een hard spel spelen met tarief-oorlogen en botsingen en conflicten in gebieden als Oekraïne en Syrië, óf te zoeken naar gezamenlijke oplossingen gebaseerd op eerlijke regels. Toegewijd werkt de EU aan modernisering van de Wereldhandelsorganisatie en roept alle partners op om positief aan dit doel bij te dragen. Het is de bedoeling om de wereldhandelsorganisatie als een instituut te versterken en een een eerlijk speelveld, een level playing field als rechtvaardigheidsprincipe, te verzekeren. "

Prachtige woorden van Tusk. So sweet... But I don't buy them! Sprekend vind ik ook de inhoud van een bericht van het NRC Handelsblad over de EU-China meeting van vandaag: China wil geen blok tegen Trump vormen met de EU (NRC Handelsblad, 16 juli 2018). Neem daarbij ook een recente Nieuwsuur uitzending over een handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China in ogenschouw: 'VS en China met elkaar op de vuist, dat is desastreus voor de wereldeconomie' (Nieuwsuur, 15 juli 2018).


Reflectie

Onderhuids weergalmt voortdurend in ‘t binnenste van menigeen: keep your mouth, shut up(!), be polite, be a good girl or a nice fellow, virtue in the middle (…and so on). Why? Good question. Het laat om te beginnen mijn gedachten gaan naar een kort gedicht dat ik lang geleden schreef; m’n oudste gedicht dat indertijd werd afgedrukt in een literair tijdschrift; een periodiek waarvan ik de naam niet meer weet; één van die talloze blaadjes die allang niet meer bestaan.

Lethargisch samenleven

Van binnen braaf
Denk ik mijzelf gaaf
Terwijl van buiten bewerkelijk
‘k Word een ander onwerkelijk
Waarom nog voorbestemd tot een Ik of Gij
Temidden van een braaksel van verstommend Wij
Dat niet langer tot zelfopoffering genegen
Naar duister, sombere doembeelden is opgestegen
De kans om in zo'n nachtmerrie te ontwaken...
Nog liever mijn ganse leven verslapen!

‘Heb het op verjaardagfeestjes niet over politiek of over geld; daar krijg je alleen maar ruzie over’, werd me in mijn tienerjaren weleens gezegd door mensen die het goed met me voor hadden. Ach ja, daar zit wat in dacht ik later. Verjaardagspartijen maak ik inmiddels niet meer mee, al vele jaren niet meer, solitude standing, maar van gedachten wisselen over (1) politiek en (2) een rechtvaardige of onrechtvaardige verdeling van geld, goederen en andere zaken kan zeker ook juist in breder verband, voorbij een ‘smalle horizon’ van familie, kennissen en vrienden, heikel blijken …en tot penibele situaties leiden.

Grijs geworden besef je des te meer dat je niet alles hoeft te zeggen, maar dat het soms toch goed kan zijn om bepaalde dingen wel uit te spreken, ook al zou dat eventueel kunnen instrijken tegen haren van anderen. Een braverik huist niet in me, maar onnodige strijd, daartoe dikwijls verleid of uitgenodigd, ga ik niet meer aan. Een daaraan verbonden gevoelskant verwoordde ik twee jaar terug met het blog Fighting Spirit (Cahier, 29 juli 2016).

Voor mij spreekt het vanzelf dat antroposofen net als alle andere burgers divers denken over verscheidene politieke kwesties en daarbij zelfs lijnrecht tegenover elkaar kunnen staan. Dat verbaast en schokt me niet.

Twee van de drie beheerders van het Antroposofisch Instituut Rudolf Steiner, gevestigd in Brussel, hebben de afgelopen twee maanden in het antroposofische ledentijdschrift Motief opiniestukken geplaatst over de kwaliteit en waarde van de Europese Unie gerelateerd aan antroposofie en sociale driegeleding, te weten: (1) Mario Damen met het stuk Samen werken in Europa – Veel mensen ervaren de EU als vreemd of bedreigend (Motief, juni 2018) en (2) Simone Cuomo met het stuk De toekomst van Europa – Een andere kijk op de EU (Motief, juli 2018). De derde beheerder van het instituut is Adriana Thier van wie ik nog geen stuk heb zien verschijnen ergens waar. Misschien is ze geen schrijfster. Deze stukken steken inhoudelijk bezien behoorlijk af tegen opiniestukken over gerelateerde onderwerpen van de hand van antroposofen als Arjen Nijeboer en Ton Jansen, die eerder in Motief waren verschenen.

Ton Jansen is tevens vertaler en uitgever van het mijns inziens verdienstelijke en waardevolle boek EU of Europa? – Europese eenwording in het licht van de ontwikkeling van de vrije individualiteit (Uitgeverij Palladion, 2017 Rotterdam), geschreven door Herbert Ludwig. De inhoud is het overdenken en overwegen naar mijn idee alleszins waard en, nogmaals gezegd hier op Cahier, het voorwoord en het uitvoerige notenapparaat van Ton Jansen maken deze boekuitgave dubbel actueel.

Cuomo neemt een hedendaagse realiteit, EU werkelijkheid, als uitgangspunt en stelt daarbij dat het raadzaam is dat Europese burgers daar zo goed mogelijk mee dealen, daar zo constructief mogelijk mee in wisselwerking treden, dat zal uitkomsten ten goede komen denkt hij. Een historisch kader ontbreekt echter in zijn schrijven. Een tekstcitaat:

Uit: De toekomst van Europa – Een andere kijk op de EU
Auteur: Simone Cuomo
Medium: Motief (juli 2018; bladzijde 11 t/m 13)

“ […] Het is daarom belangrijk om te kijken hoe we ons kunnen verbinden met dit Europese samenwerkingsproces om bij te dragen aan die juiste impuls. In dit verband is het interessant om te zien dat vanuit verschillende antroposofische werkgebieden er al intensieve trajecten zijn geweest met de Europese instellingen. Zo heeft de European Council of Waldorf Education (ECSWE – gevestigd in Brussel) zich de afgelopen jaren actief én succesvol ingezet voor bijvoorbeeld een leeftijdsaangepaste mediapedagogiek met betrekking tot de nieuwe Europese agenda voor schoolcompetenties. Daarnaast hebben de Europese Alliantie van Initiatieven voor Toegepaste Antroposofie (ELIANT), Demeter (kwaliteitskeurmerk voor biodynamische landbouwbedrijven) en de Internationale Vereniging van Antroposofische Artsen (IVAA) vanuit Brussel (met als huisvesting het Antroposofisch Instituut Rudolf Steiner) ook tal van acties en conferenties georganiseerd om relevante Europese beleidsontwikkelingen te beïnvloeden. […] “ (bladzijde 13)

Tussen mijn veertigste en vijftigste, volgend jaar word ik alweer zestig, voor mijn gevoel gaat het te snel..., was ik onder andere actief als lobbyist van een belangenvereniging - niet van antroposofische snit - die zich inzette voor kansarme mensen die een nieuwe baan met een passend opleidingstraject behoefden. Bij politieke partijen van de gemeenteraad Rotterdam zochten we bereidwilligheid om dit te faciliteren, terwijl we actief samenwerkten met bedrijven die geïnteresseerd waren in het arbeidspotentieel.

Van gegeven situaties het beste (proberen te) maken is een goed beginsel, maar van een constructieve opstelling is pas werkelijk sprake, zal pas echt effectief zijn als zij wordt gepaard aan ware realiteitszin. En of Cuomo dat laatste in zijn gehele artikel ten aanzien van de EU echt tentoonspreidt, vraag ik me af. Heb daarover eerlijk gezegd serieuze twijfels. Zijn voorstelling van zaken komt me rooskleurig en eenzijdig voor en nogmaals een historisch kader ontbreekt. Naar mijn smaak hangt er bovendien een zweem van legalisme en institutionalisme overheen.

Terry Boardman
De Britse historicus en antroposoof Terry Boardman brengt in zijn opstellen en lezingen die handelen over de onderhavige kwesties wel een historisch kader aan. Niet verwonderlijk, want dat is zijn vak. Of zijn cultuurhistorische benaderingswijze en daaraan gekoppelde toekomstvisie inhoudelijk spoort met de werkelijkheid wordt door diverse antroposofen eveneens afgevraagd. Ik neem weegpunten die hij biedt in ieder geval ernstig. Zijn artikel ‘Een’ douane-unie? ‘De’ douane-unie? Britse waanideeën over de EU (The Present Age, maart 2018) kan ik waarderen. Voor meer daarover zie mijn blog The Opposite of Brexit? (Cahier, 21 mei 2018).

Afgelopen maandag kocht ik trouwens bij Haagse Boekerij Peter Selgs Die Gegenwart des Vergangenen – Rudolf Steiner und die Aktualität des Jahres 1917 (Uitgeverij Verlag des Ita Wegman Instituts, 2017) en de verzamelbundel Het lichtbaken van 1917 – Schets van de driegeledigheid van de mens – Ontwerp voor de driegeleding van de samenleving (Uitgeverij Via Libra, 2017). Ik denk dat het goed is om wat in deze boeken ter berde wordt gebracht intiem verbonden te denken met de bijzondere inhoud van een voordrachtenreeks, welke Rudolf Steiner eveneens in 1917 ten beste gaf: Geschichtliche Notwendigkeit und Freiheit (Rudolf Steiner; GA 179; Dornach, 1917). Zeer belangrijke esoterisch kanten van de kennisdoorbraak die Steiner de mensheid in 1917 schonk, worden in die voordrachten voortreffelijk naar voren gebracht en uitmuntend behandeld. Ze mogen honderd jaar later onder de aandacht van een breed publiek worden gebracht. Zo zie ik dat tenminste. Arie Bos wees terecht reeds op het belang van de eerste voordracht van die cyclus. Voor meer daarover zie mijn blog Mind You (Cahier, 13 juni 2018).

De observaties en interpretaties van Boardman vormen in dit blog een brug naar nog een ander onderwerp dat ik in dit blog wil aansnijden: de kwestieuze kwestie van samenzweringen en samenzweringstheorieën. Er kan niet worden ontkend dat er mensen zijn die in het geheim, niet in openbaarheid, zelf of in samenspraak met anderen, snode plannen smeden en vervolgens ten uitvoer brengen of laten brengen. Evengoed kan niet worden tegengesproken dat er veel mensen zijn die met ideeën over samenzweringen aan de haal gaan of zich daar in verliezen. Realiteitszin is ook hier geboden. Op Cahier heb ik hier verschillende keren aandacht besteed. Met name met de blogs Polsslagen der tijd (Cahier, 19 september 2016) en Beramen en benevelen (Cahier, 22 juli 2012). 


Slotwoord


In het moderne media- en informatietijdperk zijn er op het punt van news en fake news tussen antroposofen ernstige geschillen en spanningen ontstaan. Die bestaan op zich al heel lang. Ze deden zich reeds voor in de tijd dat Rudolf Steiner (1861 - 1925) zelf nog leefde en actief was. De polarisatie neemt recht evenredig toe met de vermenigvuldiging van informatiekanalen en de toename van publieke podia toegankelijk voor steeds meer mensen; sociale media in de breedste zin van het woord. Sociaal mag hierbij dikwijls tussen aanhalingstekens worden geplaatst. Messengers, believers, lovers and haters te over vandaag de dag. In de periodiek Anthroposophie Weltweit (Juli 2018 nummer) wordt op bladzijde 12 en 13 een stem verheven tegen... Ja tegen wat en tegen wie? Hoe zal ik dat noemen en omschrijven? In een volgend blog stel ik dat onderwerp aan de orde. En dan zal ik evenzeer (weer) op Brexit ingaan. Een zeer brandende kwestie. Explosive. Until next time, dear reader.


Music
Susanne Vega
Solitude Standing

Lyric
Solitude Standing

Solitude stands by the window
She turns her head as I walk in the room
I can see by her eyes she's been waiting
Standing in the slant of the late afternoon

And she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

Solitude stands in the doorway
And I'm struck once again by her black silhouette
By her long cool stare and her silence
I suddenly remember each time we've met

And she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

And she says "I've come to set a twisted thing straight"
And she says "I've come to lighten this dark heart"
And she takes my wrist, I feel her imprint of fear
And I say "I've never thought of finding you here"

I turn to the crowd as they're watching
They're sitting all together in the dark in the warm
I wanted to be in there among them
I see how their eyes are gathered into one

And then she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

And she says "I've come to set a twisted thing straight"
And she says "I've come to lighten this dark heart"
And she takes my wrist, I feel her imprint of fear
And I say "I've never thought of finding you here"

Solitude stands in the doorway
And I'm struck once again by her black silhouette
By her long cool stare and her silence
I suddenly remember each time we've met

And she turns to me with her hand extended
Her palm is split with a flower with a flame

maandag 2 juli 2018

Cup of Tea

Razend druk. Derhalve slechts weer een kort bericht tussendoor. Een oordeel over de huidige bestuursperikelen in Dornach, hoofdkwartier van de Algemene Antroposofische Vereniging aan de hand van berichtgeving van Michel Gastkemper daarover, Goetheanum-leiding (Antroposofie in de pers, 29 juni 2018), houd ik terug en laat ik rijpen. Kan en wil daar op dit moment geen uitspraak over doen. Volg het echter wel. Althans, voor zo ver dat kan in mijn positie als outsider. De zaak is voor mij op dit moment in ieder geval lang niet transparant genoeg.

Een artikel van Mario Damen, Samen werken in Europa – Veel mensen ervaren de EU als vreemd of bedreigend, afgedrukt in het ledentijdschrift Motief (nummer 223, juni 2018 nummer; bladzijde 8 t/m 10) vond ik interessant en prikkelend. Er spreekt een welwillende houding uit ten opzichte van de Europese Unie. Damen, een Belgische antroposoof, plaatst tegelijk in het artikel kritische kanttekeningen bij zekere noties en opvattingen van antroposofen die tegenover ontwikkelingen van de Europese Unie of zelfs een Europese Unie als instituut of orgaan afwijzend staan. Veel mensen, waaronder een aantal antroposofen, zouden volgens Damen door Brexit in de war raken. Een citaat uit het artikel:

Samen werken in Europa – Veel mensen ervaren de EU als vreemd of bedreigend
Motief (nummer 223, juni 2018 nummer);
Mario Damen:
“ […] Rudolf Steiner wees in 1918 al op zelfzuchtige Brits-Amerikaanse motieven. Van de interne markt profiteren echter alle EU-landen. Brexit brengt veel mensen in verwarring, ook antroposofen. Sommige daarvan zagen Brexit als een bevrijdend referendum van een negatief ervaren EU. Nu meer bekend wordt over de manipulaties rond dit referendum, kan men moeilijk volhouden dat dit oprechte directe democratie was. Brexit had niet een driegelede sociale orde als doel, eerder het herrijzen van het ‘British Empire’. De Britse afkeer van de EU is gegroeid in een tijd dat de rol van Duitsland in die EU toegenomen is, en men kan zich afvragen of dat toeval is. […] “

Damen ijvert voor verbetering van een Europese Unie, maar wijst haar niet af. Hij is lid van de Werkgroep Antroposofie en Europa. Bestaat die nog altijd? Is hij daarmee of daarnaast misschien ook actief in de weer voor het initiatief ELIANT(?), afkorting voor: European Alliance of Initiatives for Applied Anthroposophy. Hoe is het met dat initiatief tegenwoordig gesteld? Hier het ELIANT YouTube Kanaal. En hieronder rechtstreeks twee YouTube filmpjes. Om te beginnen een videoweergave van een openingstoespraak van antroposofe Michaela Glöckler bij een ELIANT conferentie in de hoedanigheid van voorzitter; ze is medeoprichter van deze organisatie en ziet ELIANT als een NGO:


ELIANT Conference
Freedom of Choice Under Threat:
What Can European Citizens Do?

November 2016


En een kort videoverslag over een themastelling van een ELIANT conferentie gehouden in 2017:


ELIANT conference 2017:
Towards a healthy digital ecosystem


Wie blogberichten op Cahier regelmatig volgt weet dat ik, als ik een Brit zou zijn, only in my mind I am, voor een harde Brexit zou zijn. Niet voor het stichten van een nieuw Brits rijk, maar omdat ik de Britten meer handelingsvrijheid gun. Over Nederland maak ik me geen enkele illusie, dat land, die natie blijft nog heel lang lid van de EU. Misschien tot ’t bittere eind. And no, on those points I’m not bewildert at all. Hell no!


Music
Coldplay
The Scientist
                                                                                         
Lyrics
The Scientist

Come up to meet you
Tell you I'm sorry
You don't know how lovely you are
I had to find you
Tell you I need you
Tell you I set you apart

Tell me your secrets
And ask me your questions
Oh let's go back to the start
Running in circles, coming up tails
Heads on a science apart

Nobody said it was easy
It's such a shame for us to part
Nobody said it was easy
No one ever said it would be this hard
Oh take me back to the start

I was just guessing at numbers and figures
Pulling your puzzles apart
Questions of science, science and progress
Do not speak as loud as my heart

Tell me you love me
Come back and haunt me
Oh and I rush to the start
Running in circles, chasing our tails
Coming back as we are

Nobody said it was easy
Oh it's such a shame for us to part
Nobody said it was easy
No one ever said it would be so hard
I'm going back to the start

vrijdag 22 juni 2018

Fresh

Weer een kort bericht tussendoor. Fris van lever zijn niet altijd teksten van recente datum. Daar komt het niet op aan. Voor die frisheid heb je de geest van een auteur nodig, de geest waarin hij schrijft of schreef. Zojuist plaatste ik Goethes Faust in een vertaling van Ard Posthuma (Uitgeverij Athenaeum, 2008) op mijn tablet via Google Play. De papieren versie staat al jaren in mijn boekenkast, maar in toenemende mate lees ik digitaal; ook klassieke werken. En dat bevalt me goed, heel goed! Soms geef ik nog de voorkeur aan papier en karton, maar lang niet meer altijd. Steeds minder dus.

Andere boeken die ik de afgelopen tijd via Google Play aanschafte in epub formaat zijn onder andere (een greep eruit):

a. Nietzsche (Paul van Tongeren; Amsterdam University Press, 2016);
b. Friedrich Nietzsche (Rudolf Steiner; StreetLib, 2016);
c. Voorbij goed en kwaad (Friedrich Nietzsche; Singel Uitgeverijen, 2011);
d. Menselijk, al te menselijk (Friedrich Nietzsche; Singel Uitgeverijen, 2012);
e. Door eigen hand (Joost Zwagerman; Singel Uitgeverijen, 2012);
f. De laatste deur: zelfmoord in de Nederlandse letteren (Jeroen Brouwers; Atlas Contact, 2017);
g. Erkenntnis und Irrtum (Ernst Mach; Jazzybee Verlag, 2012);
h. Donkere materie: ons kind en het Heelal (Vincent Icke; Amsterdam University Press, 2006);
i. Zwaartekracht bestaat niet: een vraagstuk voor de 21ste eeuw (Vincent Icke; Amsterdam University Press, 2012);
j. Leven met de goden: religie in de oudheid (Inger Kruin; Amsterdam University Press, 2018).

‘k Ga op dit moment haalbaarheid na van hoe ik via diverse kanalen de komende jaren via mijn schrijfbureau zelf e-boeken kan uitgeven: kostenplaatjes, distributie, markt, techniek, productiemiddelen enzovoort. Not easy at all, but hey, that I know for many years already, I'm not born for easy living.

Otto Julius Hartman
Otto Julius Hartmann (1895 – 1989) was een interessante schrijver. Dat is me gebleken bij het lezen van zijn boek Faust – Der moderne Mensch in der Begegnung mit dem Bösen (Uitgeverij Novalis Verlag AG, 1980). Hij was een bezield en actief antroposoof. Gedeeltelijk kan ik me redelijk vinden in zijn thematisering van Goethes Faust. Een aantal van zijn opvattingen die hij bij die thema's uitwerkte, komt me echter rigide voor. Ligt dat aan mij? Deze goethe-studie is in elk geval zeker van betekenis. Lezen en overdenken hoe dan ook waard.

Dat hij mogelijk lid is geweest van de NSDAP of daarmee sympathiseerde, zie de noten met verwijzingen onder dit blog, geeft me danig te denken. Is dat werkelijk zo? En zo ja, wat voor een verhaal zit daar aan vast? In zijn boek over Faust, geschreven na de Tweede Wereldoorlog, uit Hartmann stevige kritiek op het marxisme en de machtspolitiek van het westen. Opmerkelijk genoeg plaatst hij bij het nazisme in dat verband enkel een summiere kritische kanttekening. Voor dat laatste zie de volgende tekstalinea (het vetgedrukte), bladzijde 105 van het boek:

Bladzijde 105 van Faust – Der moderne Mensch in der Begegnung mit dem Bösen;
Otto Julius Hartmann:

" [...] Deze terugval naar een collectief is evenwel niet zo verwonderlijk, wanneer wij bedenken wat voor een moeite het kostte om de mens eens tot een persoonsgebonden zelfstandig denken en zelfverantwoordelijkheid te brengen en het oude collectieve beginsel te overwinnen. De huidige terugval naar een collectief sluit absoluut aan bij menselijke traagheid, die zich uiteindelijk een 'overheerste mens' wenst. De collectieve mens, massamens, past echter ook bij het moderne mensbeeld. Deze ziet de mens enkel als een 'soortwezen', welke enerzijds door biologische erfelijkheidsfactoren (nationaalsocialisme), anderzijds door sociale maatschappijfactoren (communisme) wordt bepaald, - zoals men kan nalezen bij Karl Marx. Als dat het geval is, ontstaat de praktijk van moderne oosterse dictaturen vanzelf. [...] "

Merkwaardige kwestie. Work in progress. Kom hier nog een keer op terug op Cahier.


 Music
Natalie Merchant
Tiny Desk Concert

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Ecstatic or grounded – 10 september 2018

Ragnarok – 27 augustus 2018

Nietzsche’s Philosophers of Perhaps – 19 augustus 2018

Pensées – 11 augustus 2018

Dixit – 10 augustus 2018

Bestemmen – 6 augustus 2018

Antroposofen en politiek – 16 juli 2018

Cup of Tea 2 juli 2018

Fresh – 22 juni 2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate