zaterdag 9 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht

Ik ben geen atheïst en ook geen agnost. Diep overtuigd ben ik van de kenbaarheid voor de mens van de volle werkelijkheid. Wat en hoe die werkelijkheid is, alsook haar deelwerkelijkheden, vormt natuurlijk een vraagstuk. Tevens laat het de blik richten naar de menselijke kennisvermogens. Om te beginnen kan met behulp van het verstand en de zintuigen werkelijkheidsbesef tot wasdom komen. Verstand en gemoed kunnen gericht zijn op meerdere werkelijkheidslagen; meer dan alleen die van de fysieke werkelijkheid. Niet enkel eendimensionaal gericht. Voor het tevens gaan waarnemen van die andere werkelijkheidslagen, eveneens onderdeel van een volle werkelijkheid, dienen tegenwoordig evenwel extra zintuigen te worden ontwikkeld; ziele- en geesteszintuigen.

Het menselijk denkvermogen speelt hierin een vitale en cruciale rol. Denken, de activiteit en de gerichtheid van het denken, is dé aandachtsbron in en vanuit de menselijke ziel, de menselijke psyche. Waarop is zij gericht en in uitgestroomd? Is er bij die gerichtheid eveneens sprake van zelfbewustzijn? Dat leidt de aandacht naar gedachten van de zelfbewuste denker: ik denk hierover dit en ik denk hierover dat. Razendsnel overschakelen is hierbij mogelijk van gerichtheid op object naar subject en van subject weer naar object. Juist ook in een gemeenschap van mensen, als denkende onder anders denkenden, dus bij intersubjectieve en interactieve communicatieprocessen. Wat dat betreft gingen met name de oude Grieken ons reeds voor met uitweidingen over en toepassen van dialectische wetenschappen en socratische dialogen en sofistisch en retorisch (retorica) argumenteren, inclusief aanvoeren van tegenargumenten. Denkvermogen en logica diep in taal en taalgebruik genesteld.

Zo hielden en houden mensen elkaar een spiegel voor, fungeren ze als elkaars klankbord en drukken ze zich ook af in elkander. Maar er is ook nog een andere projectie- en spiegelwand waartegen een mens, vol van gedachten, op kan stoten en naar toe kan blikken om daarmee tot zelfontwaken, zelfbewustzijn te geraken en dat is de menselijke herinnering, het geheugen. Informatiedragers te over, zeker vandaag de dag, maar die zouden nooit ontworpen en gebruikt kunnen worden zonder het vermogen van de mens om niet alleen zaken te kunnen vergeten maar ook om ze te kunnen en willen herinneren. Stel een mens loop bij een wandeling alleen door een bos, zonder kameraden en kennissen. Even enkel op zichzelf zijn zonder enig medemenselijk contact. Op talloze andere manieren denkbaar. Ook dan is hij heel goed in staat om in gedachten om te schakelen van object naar subject en omgekeerd; zelfbewust en wereldbewust denken over zichzelf en anderen en andere zaken en dingen. Naar eigen wil en eigen inzicht focussen en aandacht kunnen verleggen. Dat wijst uiteraard op een zekere mate van zelfstandigheid, eigenmachtigheid en keuzevrijheid in het menselijk voorstellingsleven.

Het leven kan niet alleen geleefd en genoten, maar ook gekend worden uit een streven naar meer inzicht, een kennisdrang doortrokken van denkkracht welke liefde voor waarheid draagt en een open mind ten toon spreidt. En daar schiet wortel, slaat anker mijn diepe en vaste overtuiging dat de volle werkelijkheid voor de mens kenbaar is. Met die notie richtte ik me in mijn jonge volwassenheid op antroposofie als wijsheidsbron en kennismethode met opengeklapt vizier niet alleen gericht op het materiële of zielmatige of geestelijke, maar op dat alles tezamen, het volle bestaan. Zeer belangrijk aandachts- en zorgpunt hierbij blijft voor mij mijn morele ontwikkeling en dan doel ik hier met name op de waarde van mijn menszijn, de consequenties van mijn denken en handelen niet alleen voor mezelf maar ook voor anderen. En ook in dat opzicht ben ik, om bijvoorbeeld met Paul Mackay te spreken, absoluut niet af en ook niet in alle opzichten onberispelijk. Maar goed, niet zonder vallen en opstaan blijf ik mijn best doen. Niet om ooit af te zijn, maar om verder te raken. Mea culpa.

Bij een scholingsweg die tot bovenzinnelijke ervaringen kan leiden draag ik ervoor zorg dat ik mijn zelfbesef, ik-bewustzijn behoud en dat met alle daaraan verbonden, soms pijnlijke, zelfkennis. Mens, ken U zelve... Dit dus niet met verlies of vermindering van moreel besef en morele kracht, maar juist met versterking daarvan. Aan het bestuderen van onderzoeksbevindingen van een helderziende en ingewijde, voor mij primair Rudolf Steiner, scherp ik mijn oordeelsvermogen. Steiner richtte zich volledig op de volle werkelijkheid. Dat kwam dan ook tot uitdrukking in de reikwijdte en de behandeling van zijn onderwerpen.

Zoveel mensen zoveel zinnen en daarmee ook zoveel antroposofen zoveel specifieke gerichtheden en menselijke bijzonderheden. Zelf ben ik sterk gericht op wetenschap en sociale werkelijkheid, wat bij mij, naast al het andere, is uitgemond in intensief bestuderen van geesteswetenschap (antroposofie, antroposofische literatuur) en sociale driegeleding (kwesties samenleving). Ter wille van dit blogbericht breng ik vandaag een paar elementen uit Steiners De Filosofie van Thomas van Aquino en Voorbij de grenzen van de natuurwetenschap naar voren.

In dit tekscitaat spreekt Steiner over handvatten en richtlijnen voor mogelijke spirituele ontwikkelingswegen voor (1) mensen in het algemeen en (2) voor meer wetenschappelijk geschoolde mensen:
Uit: Voorbij de grenzen van de natuurwetenschap (GA 322; bladzijde 117 en 118)

Rudolf Steiner:
“In mijn boek De weg tot inzicht in hogere werelden heb ik weliswaar een heel zekere weg naar de bovenzinnelijke gebieden geschilderd, maar die is zo beschreven dat hij in zekere zin voor iedereen geschikt is, met name voor die mensen die niet midden in het wetenschappelijke leven staan. Vandaag wil ik de weg in het bijzonder zo beschrijven dat hij meer voor de wetenschapper geschikt is. Aan deze wetenschapper moet ik mede naar aanleiding van alle ervaringen als een soort voorwaarde meegeven - en we zullen straks nog zien hoe ik dat bedoel - werkelijk als voorwaarde voor deze weg tot inzicht meegeven, om ter harte te nemen wat ik in mijn boek De filosofie van de vrijheid heb uiteengezet. Dit boek is immers niet geschreven met dezelfde intentie als waarmee tegenwoordig meestal boeken worden geschreven. Tegenwoordig worden boeken geschreven met de bedoeling dat de betrokkene eenvoudig kennis neemt van de inhoud van wat er wordt meegedeeld, dat hij overeenkomstig zijn specifieke voorkennis, zijn ontwikkeling of zijn wetenschappelijke vorming gewoon kennis neemt van de inhoud van het boek. Maar zo is De filosofie van de vrijheid in de grond van de zaak niet bedoeld. Daarom is zij ook niet bepaald geliefd bij mensen die van een boek alleen maar kennis willen nemen. De filosofie van de vrijheid is zo bedoeld dat we bladzijde voor bladzijde direct het eigen denken moeten activeren, dat in zekere zin het boek zelf alleen maar een soort partituur is en wij innerlijk actief meedenkend deze partituur moeten lezen om voortdurend vanuit ons eigen zelf van gedachte tot gedachte verder te gaan. Zodat bij dit boek steeds wordt gerekend op het actieve meedenken van de lezer, en ook met wat er met de ziel gebeurt die aan dit denkwerk meedoet. Wie dit boek werkelijk met een denkactiviteit waar zijn hele ziel bij betrokken is heeft gelezen en zich er niet van bewust wordt dat hij zichzelf heeft leren kennen in een element van het zieleleven waarin hij zichzelf daarvoor nooit gekend heeft, en wie niet voelt dat hij als het ware boven zijn gewone voorstellingswereld wordt uitgetild in een denken dat vrij is van zintuiglijkheid, waarin hij volledig thuis is, en dus niet aanvoelt hoe hij in dit denken vrij is geworden van de condities van de lichamelijkheid, die leest mijn Filosofie van de vrijheid eigenlijk niet op de juiste manier. En wie zich dat niet realiseert, die begrijpt het boek in feite niet goed. Eigenlijk moet de lezer tegen zichzelf kunnen zeggen: nu weet ik door het denkwerk dat ik met mijn ziel verricht heb wat zuiver denken eigenlijk is.”
En in het volgende tekstcitaat rept Steiner op een andere manier over vrijmaken van het menselijk denken (voor twee relevante noten behorend bij dit tekstcitaat zie deze reactie in de reactieruimte onder dit blogbericht):
Uit: De Filosofie van Thomas van Aquino (GA 74; bladzijde 85 en 86)

Rudolf Steiner:
“Je kunt de vraag stellen: ‘Hoe verhield Thomas van Aquino zich tot de openbaringsinhoud die hij aantrof?’ Hij probeerde haar een plek te geven. Wij in onze tijd moeten een verhouding tot de inhoud van de natuuropenbaring krijgen. Dan kunnen we niet blijven staan bij dogmatiek. Het dogma van de ervaring moet net zo worden overwonnen als het dogma van de openbaring, zoals ik schreef in de jaren 1880. Er moet gesproken worden over de geestelijk-innerlijke kant van de mens, zijn ideeënwereld, waarin hij de Christusimpuls kan opnemen, zodat hij de geestelijke wereld weer kan vinden. Moeten we accepteren dat de ideeënwereld in de zondeval komt? Moet de ideeënwereld niet ook deel krijgen aan de verlossing?
 

In de dertiende eeuw kon men nog niet het christelijke verlossingsprincipe in de ideeënwereld vinden. Daarom stond zij buiten de openbaringswereld. Vooruitgang moet ontstaan doordat de verlossing nu ook gevonden wordt voor de menselijke rede. Het onverloste menselijke denken alleen kan zich niet verheffen tot in de geestelijke wereld. Pas het verloste menselijke denken, dat een werkelijke verhouding tot Christus heeft, dringt de geestelijke wereld binnen.”
In de pas vertaalde voordracht De opstanding van het denken – De val van het intellect en de overwinning van de geest (GA 220) wordt weer op een andere wijze op dit kernpunt ingegaan.

Dit blogbericht schreef ik mede naar aanleiding van vragen van reactant Roeland Heeck in mijn richting in de reactieruimte onder het blogbericht De successen van Bep het medium (8-3-2013) op het weblog Klopt dat wel, een verzamelweblog van sceptici.

Muziek
1. Naast jou - Boudewijn de Groot
2. Draden - Boudewijn de Groot
3. Onderweg - Boudewijn de Groot

19 opmerkingen:

  1. In deze reactieruimte voeg ik nog even de volgende twee noten toe. Beide behorend bij het bovenstaande tweede Steinercitaat.

    Noot 1 (bladzijde 139) die behoort bij de zin:
    'Wij in onze tijd moeten een verhouding tot de inhoud van de natuuropenbaring krijgen.'

    Verhouding tot de inhoud van de natuuropenbaring krijgen: Vergelijk Rudolf Steiners voordracht van 15 juli 1922 in Menschenfragen und Weltenantworten, GA 213.

    Noot 2 (bladzijde 139) die behoort bij de zin:
    'Het dogma van de ervaring moet net zo worden overwonnen als het dogma van de openbaring, zoals ik schreef in de jaren 1880.'

    Het dogma van de ervaring: Zie Rudolf Steiner, Waarnemen en denken: schets van een kennistheorie naar aanleiding van Goethes wereldbeschouwing met bijzondere aandacht voor Schiller, GA 2.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Erg mooi artikel, John! Ik herken er heel veel in, ook dat historische exposé naar de Middeleeuwen.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Fijn om te vernemen dat je het zo waardeert Michel! Ja laten we de kiemen voor ontwikkeling en de opgaven die ook de middeleeuwen ons hebben gebracht niet uit het oog verliezen. Eigenlijk heb ik bij het eerstgenoemde Steinercitaat uit de voordrachtenreeks Voorbij de grenzen van de natuurwetenschap alhier eveneens een noot te voegen, want op bladzijde 176 vallend onder het hoofdstuk Aantekeningen wordt verwezen naar bladzijde 58 van het boek. Vanaf die bladzijde staat een tekst afgedrukt waarin Steiner nader aanduidt wat hij onder zuiver denken verstaat. Een tekstdeel daaruit heb ik ondergebracht op een webpagina van mijn website onder de noemer: Filosofie der vrijheid en grensoverschrijding. Als dat bezwaarlijk is zal ik het er terstond weer afhalen.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Marika Ortmans levert interessant commentaar op de inhoud van dit blogbericht, daarbij haalt ze een uitspraak van Goethe over 'het verstand ten opzichte van de natuurlijke waarheid' aan met de (impliciete) vraag of ik in de kern hetzelfde bedoel. Haar commentaar waarin ze die uitspraak van Johann Wolfgang Goethe ook citeert valt op deze webpagina te lezen. Daarop gaf ik niet direct antwoord. Begon aldaar eerst wat terrein verkennend en daarmee ook wat omslachtig over de uitspraak en stelling van Goethe te reflecteren, onder andere door het op mezelf te betrekken, doch evengoed met mensen in het algemeen in gedachten. Nu hier in deze reactieruimte kan ik volmondig zeggen dat dit het geval is. Ja in de kern bedoel ik hetzelfde! Hieronder die prachtige uitspraak van Goethe tot zijn persoonlijke secretaris Johann Peter Eckermann met veel dank aan Marike Ortmans; wat een volsappige en doeltreffende beeldspraak direct vervat in een puntig aforisme weer van deze man(!):

    Goethe:
    "Als alleen het denken maar niet zo moeilijk was. Het vervelende echter is dat al het denken omwille van het denken in principe tot niets leidt. Je moet van nature oprecht zijn, zodat de goede invallen als vrije kinderen van God voor ons staan en ons toeroepen: 'Daar zijn we!'" (Uit 'Gesprekken met Goethe' van Peter Eckermann).

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Je bent geen atheïst en geen agnost en tegelijkertijd overtuigd van de kenbaarheid van de werkelijkheid. Is dat niet met elkaar in tegenspraak? Kenbaarheid moet immers falsifieerbaar zijn en verdraagt zich enkel met rationele wetenschap, niet met mystiek of geheime leer, laat staan met religie.
    Kenbaarheid begint met klare taal en heldere definities. Als je spreekt van meerdere werkelijkheidslagen en iets anders dan de fysieke werkelijkheid, hoe definieer je die dan?

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Enno, dank je voor je opmerking en heldere vraagstelling. Kan daar niet onmiddellijk op reageren, vanwege de moeilijkheidsgraad van het onderwerp en de tijd die andere zaken en taken in het dagelijks leven van mij vragen. Maar ik kom hier later zeker op terug. Of in deze reactieruimte of via een nieuw blogbericht.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. OK, bij die gelegenheid zal ik je een kritische tekst toezenden die ik schreef over antroposofie. De tekst is te lang om hier neer te zetten - en misschien zou je dat ook in het geheel niet appreciëren. Afin, ik zie uit naar je reactie op het thema kenbaarheid en antroposofie.

      Verwijderen
    2. O, ik ben zeer geïnteresseerd in kritische teksten over antroposofie! Is er een mogelijkheid hier al eerder kennis van te nemen?

      Verwijderen
    3. Enno prima. Mijn reactie in de vorm van een blogbericht kun je één dezer weken tegemoet zien. Je vindt je kritische tekst te lang voor in een reactieruimte? Je kunt hem inderdaad ook al eerder toezenden. Ik kan wel kijken of ik het als document kan uploader naar een website van me. Onder een rubriek ' kritische tegengeluiden', 'andere invalshoeken' enzovoort. Dan kan ik hem deeplinken.

      Of wellicht wel richting Michel die er mogelijk op zijn Antroposofie in de pers een blogartikel aan kan wijden of langs dat kanaal en podium er in ieder geval al aandacht aan kan besteden.

      Verwijderen
    4. Michel, Enno wees al een keer hier op Cahier op een artikel van hem. Zie deze en deze reactie in de reactieruimte onder het blogbericht Bloggen en bloggers online and offline (Cahier, 20-7-2012). Het gaat daarbij om dit artikel: Antroposofie: esoterisch ietsisme? (Civis Mundi, 11-1-2012). Het vormt een commentaar op een lezing van Hugo Verbrugh (geen commentaar op dit youtubefilmpje). Ik neem aan dat Enno ditmaal een ander artikel of kritische tekst bedoelt en jij deze al eerder hebt gezien.

      Verwijderen
    5. Hier een correct werkende snelkoppeling van de bedoelde reactie van Enno waarin hij wijst op zijn artikel en zichzelf ook nader voorstelt: Enno Nuy - Eertijds hoofdredacteur van De Vrijdenker - Het maandblad van de atheïstische vereniging De Vrije Gedachte.

      Verwijderen
    6. Dank voor de verwijzingen, John. Het is een erg mooi artikel over antroposofie als ietsisme. Ik kan me er veel bij voorstellen en Enno Nuy lijkt me een alleszins redelijk mens. Maar zou dat hetzelfde zijn als wat hij nu noemt? Dat is de vraag. Want dan zijn we gauw klaar. Daarover is discussie nauwelijks nodig, want ik ben het grotendeels met hem eens.

      Verwijderen
    7. Ik heb het dit keer over een andere en uitgebreidere tekst onder de titel 'Gedachten over Steiner'. Mijn tekst over Hugo Verbrugh maakt er wel integraal deel van uit maar bevat ook andere invalshoeken, niets nieuws voor antroposofen neem ik aan. Wel relevant voor wie zich - zoals ik - tot de antroposofie verhoudt als "from the outside looking in". Ik zet de tekst binnenkort op mijn website en laat je dan weten via welke link je hem kunt vinden.

      Verwijderen
    8. Prima Enno. Alvast bedankt! Is natuurlijk ook de beste weblocatie om je nieuwe artikel over antroposofie en Steiner onder de aandacht te brengen. Gewoon dicht bij huis houden en toch aan een iedere geïnteresseerde beschikbaar stellen. Via deeplinken komt dan verdere verspreiding tot stand.

      Trouwens wat betreft het boekwerk Wat is genoeg? dat je momenteel aan het lezen en bestuderen bent, het zal je wel niet ontgaan dat Nieuwsuur hier gisteren kort aandacht aan besteedde: Hoeveel is genoeg? - Nieuwsuur (videoreportage, 27-3-2013). Op deze webpagina leidt de redactie van Nieuwsuur de reportage tekstueel in. Daarbij verwijs ik ook naar jouw recente blogbericht: Nog maar eens wat getallen (Enno Nuy, 27-3-2013) en deze Facebook pagina (18-3-2013) van me waarop ik eerder al inhaakte op je studieobject in kwestie.

      Verwijderen
    9. En vandaag natuurlijk die lezing van Robert Skidelsky bij het Nexus Instituut over het boekwerk How Much Is Enough? en sociaal-maatschappelijke en sociaaleconomische problematiek dienaangaande te Amsterdam: Lezing Robert Skidelsky - Nexus Instituut (28-3-2013)

      Verwijderen
  7. John,ik heb een vraag aan jou!

    Staat er ergens te lezen { Of welk boekje was dat ook al weer}?wat Steiner van mediamieke mensen vond ? of mensen die van daaruit werken?Wat denk jij b.v over auralezers?
    Ik heb er persoonlijk nogal moeite mee!


    Groetjes,
    Leonie

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Prima en interessante vraag Leonie. Heb daar indertijd op een Volkskrantblog, inmiddels ter ziele, eens wat over geschreven. Daar kan ik dus niet meer naar verwijzen. Deze vraag van jou laat zich voor mij sneller beantwoorden dan de opmerking en vraag van daarboven van Enno. Later deze week dus zal ik in deze reactieruimte je vraag beantwoorden.

      Verwijderen
  8. Ik wacht het af en hoop dat ik het wat helder hier door krijg!

    Groetjes,

    Leonie

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Leonie,

      Morgen schrijf en plaats ik op Cahier een nieuw blogbericht waarin ik je vragen mee zal nemen.

      Goed Pasen toegewenst,
      John

      Verwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate