vrijdag 20 januari 2017

Parsifal - Deel 4

Human beings in today’s world. Wat typeert moderne mensen, mensen van vandaag de dag? Voor beantwoording van die vraag kun je bij je zelf te rade gaan en je daarbij natuurlijk ook spiegelen aan gedrag en reflecties van tijdgenoten. Mensen kunnen van elkaar leren, maar elkaar ook in verwarring of extase brengen of bedremmeld maken …en in zichzelf gekeerd. You name it.

In mijn blogartikel Parsifal – Deel 3 (Cahier, 6 januari 2017) gaf ik aan dat ik in deel 4, dit blogartikel, enige kenmerken van Parsifal en Amfortas nader zou schetsen. Die bekende literaire personages uit het ridderepos van de middeleeuwen, bij monde van Wolfram von Eschenbach (1170-1220) en Chréstien de Troyes (1140-1190) en van de meer moderne tijd, opgetekend door Richard Wagner (1813-1883), personifiëren reële krachten, welke in ieders innerlijk sluimeren en actief zijn. Zoals ik al aangaf in Parsifal – Deel 1: in het beeldentheater van mensen zijn deze krachten en gestalten brandend actueel, ongeacht het feit dat dit vaak niet wordt onderkend.

Neem het aforisme ‘Mens ken U zelve’, inscriptie op de Tempel van Apollo in Delphi. Hoe ver kan een mens van een dergelijk voornemen of streven verwijderd zijn? Heel ver, zo schijnt het. Obvious. Ligt tegelijkertijd zelfkennis toch op de loer, nog verborgen misschien, maar wellicht toch al tastbaar voor degene die doortastend te werk gaat? Tippen, oplichten van sluiers? Vergelijkingsmateriaal: noties over de bewustzijnsziel, vervat in mijn blogartikel To Become (Cahier, 5 december 2016).

Vormt rekenschap van onwetendheid misschien een eerste vorm van zelfkennis? Zulks niet als eind- maar doorgangspunt? Als vergelijkings- en studiemateriaal het volgende tekstdeel uit Plato’s geschrift Alcibiades; Plato over een benaderingswijze en ontwikkelingstrap van Socrates:



Uit: Alcibiades; (Plato aan het woord):
“[…] Socrates loopt tegen de veertig. Hij is lelijk, de onaanzienlijke zoon van een steen- of beeldhouwer. Hij timmert niet aan de weg: hij gaat er midden op. En loopt daarbij iedereen voor de voeten, juist als men haast heeft, vooruit moet. Want hij heeft een probleem, dat hem geen rust laat. Apollo van Delphi, boven wiens heiligdom het “Ken uzelve” staat geschreven, heeft hem, Socrates, de wijste van alle mensen genoemd. Zelf is hij zich echter bewust, dat hij niets, niets weet. Wat anderen zonneklaar is, is voor hem een raadsel. Godsdienstig als hij is, wil hij toch de Delphische god beschamen en zo komt hij iedereen aan boord met vragen over kennis en deugd, om tenminste iemand te vinden, die wijzer is dan hijzelf. Hij overstelpt zijn medeburgers met lastige vragen en, als het antwoord hem niet voldoet, vraagt hij verder, wat zijn gezond verstand hem ingeeft, totdat hij bemerkt, dat zijn partner het evenmin weet als hij. Dan vat hij de ironie, die in het Delphisch orakel is gelegen: hij, Socrates, is de enige, die zich zijn eigen onwetendheid bewust is, terwijl alle anderen zich op hun waanwijsheid beroemen. Hij kent zichzelf. En nu ziet hij zijn plicht: althans een kleine meerderheid haar onwetendheid te doen inzien - bij voorkeur de meest ontvankelijken: de jeugd. […]”

Hoe ontvankelijk is de tegenwoordige jeugd en hoe wijs hedendaagse ouderen? Dat loopt uiteen nietwaar? Niet alleen toen. Nu ook. Een persoonlijke kanttekening. Voor mij zijn dit hele moeilijke onderwerpen. Uiteraard zult U allicht denken. Voor wie niet? Maar wat onder andere bij mij nog extra speelt is de lastigheid, ‘k heb dat vaker naar voren gebracht op Cahier, dat ik bij communicatie en informatieuitwisseling – lezen of luisteren zie ik als een wezenlijk onderdeel van communicatie – graag zo verstaanbaar mogelijk spreek of schrijf. Daarbij moet ik verder aantekenen dat ik beter schrijf dan spreek. Heb me ontwikkeld, uiteraard kan het altijd beter en daar werk ik ook aan, tot een geoefend en kundig schrijver; niet tot een vaardig spreker. Dat komt met name omdat mijn gedachten vaak tamelijk diep gaan en je meestal niet zomaar kunt ‘droppen’ wat in gedachten en voor de mond komt. Je hebt in het dagelijks leven of tijdens bijzondere gelegenheden namelijk ook te maken met referentiekaders van mensen, waarop wel of niet kan worden aangesloten. Op abracadabra zit niemand te wachten. Of wel soms?

In de antroposofische literatuur wordt veel verwezen naar Parsifal en Amfortas motieven. Soms expliciet, vaak impliciet. Neem bijvoorbeeld het boekwerkje Interesse voor de ander (uitgeverij Pentagon), dat vier naar het Nederlands vertaalde lezingen van Rudolf Steiner bevat. Hij behandelt daar zeer inzichtelijk de realiteit en de waarde van een antisociale en sociale opstelling van mensen bij intermenselijk verkeer en samenleven en samenwerken. Aan een sociale of antisociale opstelling ligt een variabele zielehouding ten grondslag die gebaseerd is op een wisselende samenstelling van de basiskrachten sympathie en antipathie in ’s mens innerlijk. Hier gaat het om specifieke configuraties van de menselijke ziel die van mens tot mens sterk uiteen kunnen lopen, zeker nooit volledig identiek zijn. Wat aan die krachten ten grondslag ligt en daarmee is verbonden wordt op een interessante en belangwekkende manier aan de orde gesteld in Steiner basiswerk Theosofie (GA 9; 1904). Voor iets meer over dit aspect en over dit basiswerk zie mijn blogartikel Parsifal – Deel 1 en deze reacties van mij onder Michel Gastkempers blogartikel Leesvoornemens (Antroposofie in de pers, 10 januari 2017).

Basiscally hangt Parsifals zielehouding en ziele-inhoud direct samen met de sympathiekrachten van de menselijke ziel en van Amfortas met de antipathiekrachten daarvan. De kernvraag van Parsifal aan Amfortas is uiteindelijk (door medelijden wetend): Wat is uw lijden Amfortas? Naar waarheid luidt diens antwoord: zelfzucht!

Dat in iedere menselijke ziel zelfzucht niet alleen leeft maar ook heerst als intrinsieke eigenschap van het astrale lichaam, mag over het algemeen onduidelijk zijn. Niet duidelijk, omdat dat zaken zijn die een mens aanvankelijk liever verbloemd, versluierd. Hierbij mag tevens worden bedacht dat zelfzucht niet per definitie, niet altijd iets slechts is of verkeerd. Dat hangt van condities en ontwikkelingsrichtingen af. Met andere woorden: waartoe en op welke wijze zelfzucht wordt ingezet. Referentiemateriaal: het genoemde boekwerkje Interesse voor de ander en de voordrachtencyclus Spirituele ontwikkeling - De ervaringen, mogelijkheden en risico's (GA 145; 1913).

Met Parsifal en Amfortas hangt ook nog iets anders samen, namelijk (2) reiniging en verontreiniging van de ziel en (3) let op de lange en korte ei/ij, leiding over de ziel of lijden aan de ziel. Twee zaken die wezenlijk van elkaar verschillen nietwaar(?): leiden en lijden. Wat is uw lijden en waar is uw leiding? Als ik terugdenk aan oud schrijfwerk van me over dit thema, treden mij voor ogen het gedicht Lethargisch samenleven en het zelfgesprek Wat de nihilist uiteindelijk baart: … Weerzin!

Aischylos
Leiding nemen over de eigen ziel, het eigen innerlijk, heerser kunnen zijn over zichzelf en niet een slaaf van ‘eigen’ roerselen, heeft direct te maken met de graduele komst en activiteit van een dieper menselijk wezensaspect, nog dieper liggend dan het astrale lichaam, het menselijk ik, waarmee wordt geleefd en uitgeleefd: ik denk, ik voel en ik wil en niet langer een extatisch (oudheid) het denkt in mij, het voelt in mij, het wil in mij. Literair voorbeeld van dit laatste zijn de dramatische wendingen en dialogen in het dichtepos Het verhaal van Orestes, geschreven door de Griek Aischylos (525 voor Chistus-456 voor Christus).

Een geleidelijk zelfbewuste intrede van het menselijke ik, groeiende zelfbewustwording en zelfverantwoordelijkheid, op een andere manier ontvankelijk voor spirituele en morele inspiratie als voorheen, werd meer dan tweeduizend geleden ook wel aangeduid als de komst – wortel schietend - en actieradius van Kyrios, waarmee in feite, aldus Steiner, wordt gedoeld op een actuele werking en missie van het menselijk ik in het astrale lichaam.

Hierover is Steiner heel concreet in de vierde en de elfde voordracht van de voordrachtencyclus waarin hij met dertien voordrachten de betekenis en draagwijdte van ’s mens bewustzijnsziel karakteriseert: Exkurse in das Gebiet des Markus-Evangeliums (GA 124; 1913). Dit verbonden met een nieuwe inwijdingsweg op Christelijke grondslag, gerelateerd aan het Paulinische aforisme: Niet ik, maar Christus in mij. Een volgende keer meer over dit onderwerp, inclusief enige tekstcitaten; Parsifal – Deel 5.


 Muziek
Als de rook om je hoofd is verdwenen - Boudewijn de Groot

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate