donderdag 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3

Over het ware, schone en goede wordt veel gesproken en geschreven. Dat geschiedde natuurlijk niet alleen bij de oude Grieken... (Plato en Aristoteles.) Het ware en onware, schone en afgrijselijke en dat wat goed of kwaad wordt geacht vormt voor een mens dikwijls motief tot handelen, bepaald dikwijls een fors deel van zijn doen en laten. Of het daarbij welbeschouwd enkel om particuliere belevingen en voorstellingen gaat, de wereld is mijn – gewenste of ongewenste – voorstelling (Schopenhauer en Kant), is voer voor filosofen en psychologen, maar gaat in de dagelijkse levenspraktijk natuurlijk veel meer mensen aan.

Maakt een mens als persoonlijkheid en individu deel uit van een groter geheel, bestaat er een werkelijkheid, een deelbare en gelaagde werkelijkheid, een wereldbestaan van werkelijkheden die kenbaar is voor mensen, echt kenbaar? Of is een mens gedoemd om op te gaan in louter subjectieve voorstellingen en belevingen die hij deels wel en deels niet deelt en cultiveert met zijn medemensen; puur klankbord en taalcultuur?

Ben ik, John Wervenbos, eigenlijk bijzonder naïef als het gaat om streven naar kennis en vervolmaking? Dat denk ik niet, maar overweeg ik toch paradoxaal genoeg, omdat er een laag is in mijn ziel, mijn psyche, dat onderken ik (reeds jaren), waarin ik alles overweeg en alles betwijfel en dat in toon, in klank omzet (schrijven, spreken en denken in monoloog en dialoog vorm). Zie de eerste strofe van mijn meer dan twintig jaar geleden geschreven spreuk Samenwerken. De reflectie in dit blog doet tegelijk denken aan de inhoud van mijn blog Schone wereld en schone schijn (Cahier, 16 juli 2016).

Voordat ik inhoudelijk inga op Marjan Slobs essay Vrij van je natuur – Markies de Sade, dat doe ik in deel 4 van het meerluik, is het goed om de beschouwing van vandaag (deel 3) voor het voetlicht te brengen. Schreef al eerder op Cahier dat ik op achttienjarige leeftijd, als adolescent dus, bij een verjaardagspartij opeens als het ware ‘bevroor’ voor me uit staarde en mezelf waarnam en dacht - het was een voornemen en (zelf)belofte:

“Hoe zit dat toch met mens en wereld, waaruit zijn ze ontstaan (oorsprong) en waarnaar zijn ze op weg (bestemming). Daar kom ik achter. Dat weet ik zeker!”

Ik meen dat dit voor mij aan het uitkomen is. Uiteraard denken andersdenkenden daar anders over (tautologie). Dat heb ik vaker in mijn leven, zulke beloften en voorbelevingen die sporen met naderende werkelijkheden. Mijn moeder zei eens over me toen ik nog een kind was, John kan zich inleven en dingen aanvoelen.

Frozen Butterfly
Op twaalfjarige leeftijd bijvoorbeeld vroeg mijn toenmalige schoolmeester aan alle aanwezige leerlingen in de klas: wat wil je worden later? Veel kabaal om me heen. Veel vriendjes en vriendinnetjes stoven op vanuit hun schoolbanken en riepen dit of dat en sommige beeldden toen ook het beroep uit dat hen voor ogen kwam. Wat een effect hadden die woorden, die simpele vraag van de onderwijzer. And me? I was frozen again. Zat als versteend achter mijn tafel, keek vooruit, letterlijk en figuurlijk, er verscheen slechts één beeld met begeleidende woorden.

Een concreet beroep werd ik me daarmee niet bewust. Wel, in etappes althans, de strekking van een latere levensepisode en levenssituatie die pakweg dertig jaar zou bestrijken. Als twenner trad deze jeugdervaring in herinnering, nadat die natuurlijk eerst snel in vergetelheid was geraakt. En pas toen begon ik hem te duiden. Waar de woorden en het beeld op sloegen werd ik me vanaf dat moment bewust aan de hand van concrete levenservaringen. Hoewel ik kan begrijpen dat mensen kunnen denken dat het hier gaat om een enkele hinein-interpretatie, een loutere jeugdervaring zonder werkelijkheidswaarde, weet ik wel beter. Zeker weten. Geen gemakkelijke levensperiode, beslist niet. En wis en waarachtig niet zonder zekere gevaren. Maar ik heb het doorstaan. Hij liep van mijn twennerjaren tot in mijn jaren als vijftiger. Nu breekt er meer vrijheid aan. Innerlijke vrijheid. De wissel die mijn huidige werk - bewaker in een hotel en museum -  op mijn gestel en beschikbare tijd trekt, doet daar niets aan af. Absoluut niets. Om het beeldend uit te drukken: geestelijk bezien kom ik vrij. Uiterlijke status doet mij niets. He-le-maal niets… Ben ik in de ogen van een ander een 'paard van de schillenboer' of iets van die orde? Whatever!

Hoe verhouden verlichtingsdenken en noties van karma en reïncarnatie zich tot elkaar? Als je die vraag stelt kunnen in het bijzonder gedachten uitgaan naar het leven en werk van een zekere Duitse schrijver actief in die culturele periode: Gotthold Ephraim Lessing (1729 - 1781). Hij schreef immers het werk De opvoeding van de mensheid (Uitgeverij Het Wereldvenster, Baarn, 1979). Mijn inziens mag de betekenis van dit werk niet worden onderschat. Hoewel dat natuurlijk wel gebeurt. Sterker nog bij menigeen is het in vergetelheid geraakt en van de spaarzame die het wel kennen zijn er vele die vinden dat ze het niet serieus mogen nemen. Persoonlijk vind ik de volgende woorden van Rudolf Steiner over het werk wel behartigenswaardig. Daarmee sluit ik dit blog af. Zie het onderstaande.


Uit: Rudolf Steiners lezingenreeks Wegen naar Christus (Uitgeverij Christofoor, Stichting Rudolf Steiner Vertalingen, 1993; eerste voordracht, Karlsruhe, 5 oktober 1911; tekstdeel bladzijde 64 tot en met 66; Rudolf Steiner:

“[…] Eén ding moeten wij ons wel realiseren: er is een enorm verschil, niet in de idee van de terugkerende aardelevens zelf, maar tussen de manier waarop men in het westen zuiver denkend tot die idee is gekomen en de manier waarop bijvoorbeeld het boeddhisme die idee uitdrukt. Wat dat betreft is het zeker interessant om eens na te gaan hoe Lessing in De opvoeding van de mensheid op deze idee van de terugkerende aardelevens is gekomen. Het resultaat is uiteraard vergelijkbaar, ja identiek met de reïncarnatiegedachte in het boeddhisme - maar de weg is bij Lessing totaal anders. Natuurlijk kende men de weg die Lessing volgde ook helemaal niet. Welke was dat dan?

Dat kunnen we heel precies zien als we De opvoeding van de mensheid doornemen. We mogen zeggen: in de ontwikkeling van de mensheid zelf is strikt genomen een vooruitgang te zien. Lessing zegt dat zo: deze vooruitgang is een opvoeding van de mensheid door de Goddelijke machten. En dan zegt hij verder: de godheid gaf de mens een eerste basisboek, het Oude Testament. Daarmee werd de grondslag gelegd voor een bepaalde fase van de menselijke ontwikkeling. En toen de mensheid zich verder had ontwikkeld, kwam het tweede basisboek: Het Nieuwe Testament. En zo ziet Lessing in onze tijd iets dat boven het Nieuwe Testament uitgaat: een zelfstandig ervaren van het ware, schone en goede door de menselijke ziel. Dat is voor hem een derde fase van de goddelijke opvoeding van de mensheid. Op grandioze wijze heeft Lessing deze gedachte van de opvoeding van de mensheid door de goddelijke machten uitgewerkt.

En toen ontstond in hem de gedachte: wat is de enig mogelijke verklaring voor deze vooruitgang? De enige verklaring die Lessing ervoor kan geven is dat iedere ziel deel heeft aan iedere cultuurperiode van de mensheid, wil het zin hebben dat er in de ontwikkeling van de mensheid vooruitgang plaatsvindt. Want het zou geen zin hebben als de ene ziel alleen zou leven in de cultuurperiode van het Oude Testament en een andere ziel alleen in de periode van het Nieuwe Testament. Het heeft alleen zin als onze zielen door alle cultuurperioden worden geleid en aan alle opvoedingsniveaus van de mensheid deelhebben. Met andere woorden: wanneer de ziel zo door verschillende aardelevens heengaat, dan heeft de voortgaande opvoeding van mensheid werkelijke betekenis.

Daarmee licht de betekenis van de terugkerende aardelevens in Lessings denken op als iets dat bij de mens hoort. Want de diepere achtergrond is voor Lessing het volgende: wanneer een ziel ten tijde van het Oude Testament geïncarneerd was, dan heeft ze in zich opgenomen wat ze in die tijd in zich op kon nemen; wanneer de ziel dan in een latere tijd weer verschijnt, brengt ze de vruchten van het voorafgaande leven mee in het volgende leven, de vruchten van het tweede leven weer in het daaropvolgende, enzovoort. Zo werken de opeenvolgende fasen door in de ontwikkeling. En wat een ziel zich eigen maakt, dat heeft ze niet alleen voor zichzelf verworven maar voor de hele mensheid. De mensheid wordt een groot organisme, en het reïncarnatiebeginsel wordt voor Lessing een noodzaak opdat de hele mensheid verder kan komen. Het is dus de historische ontwikkeling, de gemeenschappelijk zaak van de hele mensheid waar Lessing van uitgaat en die hem tot het aanvaarden van de reïncarnatiegedachte brengt.

Anders is het als we dezelfde gedachte in het boeddhisme opzoeken. Daar heeft de mens met zichzelf te maken, enkel en alleen met de eigen psyche. Daar zegt de individuele ziel: ik ben in de wereld van Maya terechtgekomen, en in de loop van mijn incarnaties bevrijd ik mij als individuele ziel van deze aardse incarnaties. Daar is het een zaak van een individu; daar is de blik gericht  op het afzonderlijke individu.

Dat is het grote verschil in benadering: of je het van binnenuit bekijkt zoals in het boeddhisme, of van buitenaf zoals Lessing doet, die zijn blik op de ontwikkeling van de hele mensheid richt. Steeds is het resultaat hetzelfde, maar de weg erheen is in het westen heel anders. Terwijl de boeddhist zich beperkt tot de aangelegenheid van de individuele ziel, is de blik van de westerling gericht op de aangelegenheid van de hele mensheid; de westerse mens voelt zich met alle mensen als in een organische eenheid verbonden.

Hoe komt het nu dat de westerse mens de noodzaak voelt niet alleen aan de individuele mens te denken, maar bij de belangrijkste aangelegenheden altijd voor ogen te houden dat het daarbij om de hele mensheid gaat?

Die noodzaak voelt hij doordat hij de woorden van Christus Jezus over de verbroedering van de hele mensheid tot een groot organisme, dat uitgaat boven alle nationaliteiten en alle rassen, in de sfeer van zijn gemoed, in zijn gevoelswereld heeft opgenomen. [...]”

Music
Radiohead
Creep

4 opmerkingen:

  1. Noot 1

    Ook bij zijn concrete karmavoordrachten besteedde Rudolf Steiner aandacht aan Lessing. Neem Karmaonderzoek - Deel 1 (Uitgeverij Vrij Geestesleven; Stichting Rudolf Steiner Vertalingen, 1995). Leerzaam. Mooi vind ik met name de tweede alinea van dat tekstdeel over Lessing dat pakweg dat vier pagina's beslaat

    Uit: Karmaonderzoek - Deel 1

    " [...] Ik wil we zeggen dat juist de samenhangen in Lessings leven mij altijd buitengewoon hebben geïnteresseerd. Lessing is toch eigenlijk, kun je wel zeggen, de grondlegger van de betere journalistiek, van de journalistiek met substantie, die journalistiek die ook nog wat wil zeggen. [...] "

    Deze mededeling van Steiner - over Lessing en journalistiek - frappeert me reeds tientalle jaren. Denk niet dat hier gedoeld wordt op bepaald dikwijls opdringerige en betweterige opiniestukken van diverse hedendaagse journalisten en schrijvers in allerlei tijdschriften en kranten. Schering en inslag.

    Inzake opkomen voor overtuigingen en kritiek en kritiekzucht, vergelijkingsmateriaal en terreinverkenning, zie Rudolf Steiners opstellen (1) Over het opkomen van persoonlijke overtuigingen en (2) Zou men zich van alle kritiek moeten onthouden?, opgenomen in mijn blog Dagelijks leven met in- en toewijding (Cahier, 17 december 2015; bijlagen onderaan). Het gaat bij die opstellen niet om levensvoorschriften maar inzichten die een mens ter hand kan nemen als hij zich in een bepaalde richting wil ontwikkelen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Noot 2

    De Nederlandse vertaling van Lessings geschrift Opvoeding van de mensheid is vrijwel niet meer in de handel. Zal het daarom dit jaar digitaliseren en uploaden.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Noot 3

    De inhoud van Steiners autoreferaat De geestelijke leiding van mens en mensheid combineert uitstekend met Lessings geschrift Opvoeding van de mensheid.

    Neem bijvoorbeeld de eerste alinea van de eerste voordracht uit dat boekwerk van Steiner:

    Uit: De geestelijke leiding van mens en mensheid; bladzijde 9

    " [...] De mens die over zichzelf nadenkt komt al spoedig tot het inzicht dat hij behalve het 'Zelf', dat hij met zijn gedachten, gevoelens en wilsimpulsen omvat, nog een tweede, krachtiger Zelf in zich draagt. Hij ervaart dan dat hij aan dit tweede Zelf onderworpen is als aan een hogere macht. In het begin zal de mens dit tweede Zelf ongetwijfeld als een lager wezen voelen dan het Zelf dat hij met zijn heldere, naar het goede en ware strevende, bewuste zieleleven kan overzien. En hij zal proberen dit lagere wezen te overwinnen. [...] "

    Alleen dat al biedt reflectiestof, nietwaar? Mens ken U zelve...

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Het boekwerk De geestelijke leiding van mens en mensheid (editie van Uitgeverij Pentagon) is in herdruk. Naar verwachting verschijnt deze tweede druk november dit jaar in de boekhandel. De Duitse tekst is keurig naar het Nederlands vertaald door Jaap Smit.

      Verwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Geestelijk ontwaken – 9 november 2018

Freedom and Spiritual Activity – 29 oktober 2018

Intuitions – 24 oktober 2018

Settle – 24 september 2018

De agenda die niet geschreven werd – 21 september 2018

Ecstatic or grounded – 10 september 2018

Ragnarok – 27 augustus 2018

Nietzsche’s Philosophers of Perhaps – 19 augustus 2018

Pensées – 11 augustus 2018

Dixit – 10 augustus 2018

Bestemmen – 6 augustus 2018

Antroposofen en politiek – 16 juli 2018

Cup of Tea – 2 juli 2018

Fresh – 22 juni 2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate