vrijdag 13 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 5

Kim Wall (1987 - 2017)
Wat corrigeert een mens, wat houdt hem bij de les, en wat doet hem afdwalen, verleidt of misleidt hem zelfs misschien? En waarvoor is hij ontvankelijk of juist niet?

Stubborn men wake up with nothing. They justify their self without any meaning. Just out of custom. Spooky in fact. Soms moet ik me uitdrukken in het Engels. Er leeft een Brit in me, ‘k heb iets Brits. So no sorry indeed! In front of a mirror – insight - I say to my self: even when a strange face or my Double is glooming me: be true to your self…

Weer terug naar het Nederlands voor zo lang dat duurt. Enerzijds zij daar het fenomeen van wat je levenscorrectie kunt noemen en anderzijds, daaraan verbonden, het is maar waarop je van daaruit wilt wijzen, bestaat er een levenshouding die zich kenmerkt door een zekere mate van ondeugd en narrige plaagzucht. Menigeen steekt de draak met iets. En kennen we dat niet reeds vanaf onze jeugdjaren, plagen of geplaagd worden? Plagen lijkt vrij onschuldig en kan functioneel zijn. Sweet or bitter irony can bring some relief and can stimulate someone to live and think with a little more courage. Prikkelen om een rug te rechten en ogen te openen. To tease.

Maar er zijn gradaties en grenzen. Het kan ziekelijke en destructieve vormen aannemen. Sneller dan je denkt. Plagen is dan een ‘ware plaag’ geworden. Niet voor niets heeft het woord plaag de volgende etymologische wortels, van Dale:

Plaag [onheil]:
plage [wond, onheil, kwelling]
1201-1250, Middelnederlands: plage;
Oud Hoogduits: plaga;
Latijns: [slag, klap, wond, pest];
Grieks: plègè [slag, houw, nederlaag];
Engels: plague.

In het Nederlands gebruik je in zo’n geval dan meestal niet meer het werkwoord plagen, maar verlegd het woordgebruik zich naar ‘pesten’, ‘kwellen’ of zelfs ‘martelen’. Aanvankelijk ongemerkt is er dan iets agressiefs en sadistisch in een handelwijze geslopen. Impliciet stelde ik het onderwerp sadisme aan de orde in deel 1, 2, 3 en 4 van mijn meerluik Filosofie, wetenschap en antroposofie. Vandaag zal dat explicieter zijn. Wederom, zoals aangekondigd in deel 4 van het meerluik, mede aan de hand van ideeën en noties van filosofe Marjan Slob, opgetekend in haar essay Vrij van je natuur – Markies de Sade, één van 19 essays gebundeld in het boek Hersenbeest (Uitgeverij Lemniscaat b.v., Rotterdam 2016/17).

Voordat ik wederom een paar tekstdelen uit Slobs essay zal citeren en becommentariëren wil ik de aandacht van de lezer eerst vestigen op enkele nieuwstijdingen. Recent shocking events. Voor Nederlanders, niet ver van huis, is er de zaak Anne Faber. Een jonge vrouw die de afgelopen twee weken werd vermist en voor wie werd gevreesd dat ze om het leven zou zijn gebracht. Haar lichaam werd gisteren gevonden en ze lijkt het slachtoffer van een lustmoord.

Peter Madsen en Kim Wall
Iets verder van huis, maar misschien ook niet aan uw aandacht ontsnapt, speelt de zaak van de helaas  maar 30 jaar oud geworden Zweedse journaliste Kim Wall. Augustus 2017 kwam zij om het leven. Hoogst vermoedelijk door een bijzonder ernstig misdrijf. Verdachte is de Deense ingenieur Peter Madsen. Wall nam Madsen een interview af in diens zelfgebouwde onderzeeër. Lichaamsdelen van Wall werden daarna uit zee gevist; eerst haar romp en later haar hoofd en benen. Madsen zit al maanden in hechtenis. Hij heeft tegenstrijdige verklaringen afgelegd. Op zijn computer van zijn werklocatie werd een harddisk aangetroffen met filmmateriaal waarop vrouwen worden gewurgd en onthoofd; een politiewoordvoerder verklaarde dat de beelden authentiek lijken. Madsen verklaarde eerder dat hij in het verleden had deelgenomen aan activiteiten van een S/M scene. De zaak is nog in onderzoek. Hieronder een kort audio-visueel nieuwsverslag van de tragedie:


Sadisme en sadistisch handelen is niet altijd gerelateerd aan seks en seksuele lust. En seksueel getint sadomasochisme draait zeker niet altijd uit op dodelijke ongevallen of moord, hoewel dat wel het geval kan zijn. Op internet is veel film- en videowerk beschikbaar van sadistische en sadomasochistische praktijken. Daarbij dienen zich onder andere ‘meesters’ en ‘meesteressen’ aan, die zich een schijn van superioriteit aanmeten en die schijnbaar meester over zichzelf zijn, in ieder geval meester over anderen is de suggestie, en zich daarbij bedienen en laten bedienen door masochistische en/of onderdanige ‘slaven’ of ‘gewillige onderworpenen’. Een bizar rollenspel. Dikwijls op commerciële basis, maar geregeld ook als dagelijkse levensstijl in mensenlevens. In die zin omvat het zeker meer dan alleen een virtuele of gespeelde werkelijkheid. Zulks op vrijwillige of onvrijwillige basis. Maar wat is op dit gebied ‘wil’? Het laat je afvragen wat menselijke wil is of juist niet is. Medemensen aan zich willen onderwerpen en genoegen beleven aan andermans overgave of vernedering of pijn of zelfs vernietiging of andersom. Onderwerpen, (laten) adoreren en/of (zelf)pijnigen, een proces tussen twee of meer mensen, bolstaand van lust- en onlustbelevingen en drang en dwang.

En nu laat ik Marjan Slob weer aan het woord. En wel bij het punt dat zij in haar essay de levenswandel en fantasieën van Markies de Sade (1740 - 1814) opvoert en bespreekt. De Sade daarmee als duistere schaduw van Immanuel Kant (1724 - 1804), die illustere filosoof met zijn 'bekende' categorische imperatief. Hieronder volgen enkele fragmenten uit de paragraaf De duistere dubbelganger. Het eerste tekstfragment hieronder sluit in het essay direct aan bij het laatst weergegeven tekstfragment dat in Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 (Cahier, 29 september 2017) staat weergegeven.

Uit: Hersenbeest; Vrij van je natuur – Markies de Sade; bladzijde 107; Marjan Slob:

De duistere dubbelganger 
“ […] Nou, ik dacht het niet!' zegt een pesterige stem. 'Ik kan lekker expres het kwade doen!' Het is Markies de Sade, alias Kants duistere dubbelganger, of als dat te veel eer is, dan toch in ieder geval zijn 'compromitterende neef' (een frase van Safranski). […] “

‘Lekker expres het kwade doen’. Niet uit een gebrekkig inzicht in je ware situatie; niet als een defect, een falen. Binnen die context karakteriseert Slob De Sade aldus in een notendop.

Uit: Hersenbeest; Vrij van je natuur – Markies de Sade; bladzijde 108 en 109; Marjan Slob:
“ […] De Sade is als een uitdagende, opstandige puber die radicaal voor zichzelf wil denken. Hoor de deuren slaan: ‘Waarom zou je altijd moeten handelen naar je welbegrepen eigenbelang, mijnheer Im-ma-nu-el Kant? Een vrij mens zou vanzelf het goede doen? Nou, hier ben ik, en ik voel juist lust om mezelf en anderen te kwellen! Kijk naar mij: niet iedereen die het kwade doet is dom, gek of irrationeel. […] “

Tja... Ruim twee eeuwen later is een menselijke hang naar het kwade of anders geformuleerd een aantrekkingskracht van het kwade op mensen, of wat je kwaad zou kunnen noemen, onverbloemd aan het oppervlak gekomen. Nu ja, onverbloemd… Nog altijd handelen veel mensen op de tast van verborgen drijfveren en versluierde levensmotieven. Het goed en het kwaad als vraagstuk op zich, ethiek, wat maakt iets goed en wat maakt iets kwaad, slecht, intrinsiek slecht. Een notie van wat goed en wat kwaad is, is er vaak wel, dat weten mensen vaak wel, vroeg of laat, ook op dat vlak heb je immers vroeg- en laatbloeiers, maar kennis over wat er eigenlijk precies met dat goed en kwaad is verbonden en wat mensen tot goed of kwaad handelen drijft, dat is velen vaak veel minder bekend. Vragen als (1) wat maakt dat ik dit goede wil en (2) wat maakt dat ik dit kwade wil monden vaak uit in een lege cirkelredenering en slaafs navolgen van het één of krachteloos resigneren voor het andere. Als het ware met het motto: de vraag stellen, is de vraag beantwoorden. Zulks leidt slechts tot formele antwoorden. Nu wil ik dit omdat ik dit wel wil en dat (andere) wil ik niet, omdat ik dat andere niet of (nu) minder sterk wil! En ik wil dit niet omdat ik dit niet of (nu) minder sterk wil, en dat wil ik wel omdat ik dat (andere) wel of (nu) meer wil!

Zijn dat bij beraad echte antwoorden en werkelijke morele impulsen? Nee op zich niet. Nu ja, dat wil zeggen: in ieder geval niet intrinsiek ethische; in feite is het gehalte van dat soort antwoorden en verklaringen en daaruit voortvloeiend gedrag procesmatig bezien eigenlijk voor een deel amoreel van aard, omdat daarmee louter momentele en repeterende impulsen worden beschreven en gevolgd. Beurtelings wordt dan of het één of het ander uitgeleefd. Per saldo kan dat nog wel fatsoenlijk en betamelijk of aanvaardbaar gedrag opleveren voor de leefomgeving. Voor hoe lang hangt echter af van wat iemand heeft meegemaakt en hoe iemand is geconditioneerd en opgevoed en onder welke condities zulke gedragspatronen kunnen blijven doorwerken en van toepassing zijn en blijven in een (leef)wereld die nu eenmaal verandert. Hier gaat het over houdbaarheid; een houdbaarheidsdatum van zedelijk gedrag van gevormde en min of meer welopgevoede en van min of meer gemankeerde mensen en daarover uitgestreken culturele vernislagen.

Bewust het kwade willen, is dat mogelijk? Jazeker. Het is dagelijkse praktijk. Maar ook hier doet zich de vraag voor, waardoor een mens daartoe komt, wat hem daartoe doet besluiten. Enkel puberale opstandigheid, waarin hij eventueel blijft steken? Of is daar iets anders aan de hand? Wat maakt dat een mens iets verkiest, óf het één óf het andere verkiest? Motief tot handelen. Daar treedt het vraagstuk van vrijheid, menselijke vrijheid in beeld. Wat wil ik, niet zozeer waartoe noopt mijn berekenende of beschrijvende of opgejaagde verstand of onverstand, maar wat wil ik met welke beweegredenen? En wat zal ik verkiezen uit wat ik me bewust ben en ik me bewust maak en wat ik zelf stel en daarmee zelf schep?

Een bladzijde verder in haar essay gaat Slob nog een stap verder:

Uit: Hersenbeest; Vrij van je natuur – Markies de Sade; bladzijde 110; Marjan Slob:
“ […] De uitdaging van De Sade staat nog steeds. Waarom zou het inzetten van je verstand om het kwade te bereiken ‘eigenlijk’, ‘goed beschouwd’, het tekortschieten van dat verstand moeten zijn? Die redenering neigt net iets te veel naar een slaapliedje waarmee wij kinderen van de Verlichting onze bange vermoedens sussen. Het verstand moet wel het goede willen, want met het kwade dat geen gebrek of vergissing is, weten we niet te leven. […] “

Schiet ons verstand in eerste instantie niet vaak tekort als we niet alleen zoveel geweld en terreur om ons heen zien maar daarmee ook moeten leven, geachte lezer? Kan het ons niet verbijsteren? Maakt Slob hier niet ergens een punt? Ergens. Je kunt je bij deze prikkelende redenering van Slob afvragen of het kwade inderdaad geen gebrek of vergissing is, of toch juist wel, en wat het kwaad überhaupt op menselijk terrein en in menselijke termen inhoudt en behelst. Daar wil ik een volgende keer op doorgaan. Wel weer aan de hand van datzelfde actuele en concrete menselijk fenomeen: sadisme. Dat weer vergezeld met enige tekstdelen uit Slobs essay. Met louter abstracte beschouwingen over dit onderwerp en levensthema, spitsvondig opgesteld met hoofdzakelijk theoretische of metafysische begrippen, zou weinig zijn gewonnen. De volgende keer zal ik tevens naar voren brengen waarin onder andere Rudolf Steiner een basis zag voor een evidente sadistische en masochistische menselijke inslag.

Tot zover vandaag. Had in dit verband nog vele andere zaken willen aansnijden, maar de tijd tikt door. Dat dus een andere keer. Morgen weer aan de slag in het Japan Museum te Leiden.


Music
The Animals
The House Of The Rising Sun

4 opmerkingen:

  1. Opmerkingen

    ❶ Vaak herschrijf ik tekstdelen na het plaatsen van een blog of vul ik zaken aan. Stijltechnisch en inhoudelijk. Dat kan qua tijdsperiode enkele dagen beslaan. Soms een hele week duren. Gisteren herschreef ik de elfde alinea van het blog. Die luidt nu als volgt:

    "Zijn dat bij beraad echte antwoorden en werkelijke morele impulsen? Nee op zich niet. Nu ja, dat wil zeggen: in ieder geval niet intrinsiek ethische; in feite is het gehalte van dat soort antwoorden en verklaringen en daaruit voortvloeiend gedrag procesmatig bezien eigenlijk voor een deel amoreel van aard, omdat daarmee louter momentele en repeterende impulsen worden beschreven en gevolgd. Beurtelings wordt dan of het één of het ander uitgeleefd. Per saldo kan dat nog wel fatsoenlijk en betamelijk of aanvaardbaar gedrag opleveren voor de leefomgeving. Voor hoe lang hangt echter af van wat iemand heeft meegemaakt en hoe iemand is geconditioneerd en opgevoed en onder welke condities zulke gedragspatronen kunnen blijven doorwerken en van toepassing zijn en blijven in een (leef)wereld die nu eenmaal verandert. Hier gaat het over houdbaarheid; een houdbaarheidsdatum van zedelijk gedrag van gevormde en min of meer welopgevoede en van min of meer gemankeerde mensen en daarover uitgestreken culturele vernislagen."

    ❷ Deel 6 van dit meerluik zal even op zich laten wachten. Hoe lang weet ik niet. Alle prioriteit ligt nu bij het schrijven van de recensie van Mieke Mosmullers boek Die Anthroposophische Bewegung voor ledentijdschrift Motief (Uitgeverij Occident, 2017).

    ❸ Schaf aanstaande maandag een ander interessant boek van filosofe Marjan Slob aan: Foute fantasiën - Kleine filosofie van de ontvankelijkheid (Uitgeverij Lemniscaat, 2017). Zal het met interesse lezen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Is het niet zo dat alle in groepsverband levende dieren, waaronder de mens, moraliteit hebben ontwikkeld om zich als groep (samenleving) te kunnen handhaven. Harari heeft hier in 'Sapiens' en 'Homo Deus' uitvoerig over geschreven. Ook weten we dat onze vrije wil zeer betrekkelijk is. De mens is in mijn ogen niet van nature tot goed of kwaad geneigd maar probeert te overleven in een buitengewoon complexe samenleving. Het kunnen beschikken over een goed ontwikkeld en uitgebalanceerd geweten helpt daarbij enorm. Maar er zijn legio mensen die van een geweten geen last hebben. Zij komen tot andere gedachten, tot andere keuzes en tot ander gedrag.
    En wanneer macht en machtswellust een rol gaan spelen (Weinstein) wordt het geweten kennelijk ook heel gemakkelijk buiten werking gesteld.
    Wie een actief geweten heeft zal er na meer of minder fout gedrag altijd door geplaagd en achtervolgd worden. Maar wie het buiten werking kan stellen, zal er geen hinder van ondervinden.
    Hoe het ook zij, je hebt een mooi blog.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dank voor je interessante en prikkelende reactie, Enno. Dank ook voor je compliment. Fijn om te vernemen. Het boekwerk Homo Deus van Yuval Noah Harari heb ik inmiddels aangeschaft. Zal het met belangstelling lezen.

      Verwijderen
  3. Update misdaadzaak Kim Wall: Puzzelstukjes compleet: zaak tegen Deense uitvinder kan nu écht starten (NOS, 16 januari 2018). Zal berichtgeving over de komende rechtszaak, 8 maart 2018, zeker volgen.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2018

Settle – 24 september 2018

De agenda die niet geschreven werd – 21 september 2018

Ecstatic or grounded – 10 september 2018

Ragnarok – 27 augustus 2018

Nietzsche’s Philosophers of Perhaps – 19 augustus 2018

Pensées – 11 augustus 2018

Dixit – 10 augustus 2018

Bestemmen – 6 augustus 2018

Antroposofen en politiek – 16 juli 2018

Cup of Tea – 2 juli 2018

Fresh – 22 juni 2018

Mind You – 13 juni 2018

The Opposite of Brexit? – 21 mei 2018

Consciousness Soul – 7 mei 2018

Small experience – 30 april 2018

Still – 16 april 2018

Een paasgedachte - (Parsifal - Deel 9) – 2 april 2018

Beware – 26 maart 2018

Vrijheid en deugd – 12 maart 2018

Forces & Creatures – 31 januari 2018

2017

Self-respect and development – 19 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013


2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate